Chính sách chăm sóc sức khỏe toàn dân luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước. Nhằm cụ thể hóa các mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, Bộ Tài chính đã ban hành Công văn số 12773/BTC-NSNN hướng dẫn chi tiết về nguồn kinh phí thực hiện khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân. Theo đó, gánh nặng ngân sách này sẽ được phân cấp triệt để về cho các địa phương tự chủ động cân đối.

Khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân là chính sách nhân văn sâu sắc (ảnh minh họa)

Quy định mới về khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí cho người dân

Theo tinh thần chỉ đạo tại Chỉ thị 17/CT-TTg năm 2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí cho người dân, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương có trách nhiệm chủ động bố trí nguồn lực từ ngân sách địa phương và huy động các nguồn lực hợp pháp khác để triển khai thực hiện.

Quy định này không chỉ là giải pháp tình thế mà đã được luật hóa một cách đồng bộ tại Luật Phòng bệnh 2025 và hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 165/2026/NĐ-CP. Việc ban hành Công văn số 12773/BTC-NSNN của Bộ Tài chính một lần nữa khẳng định nguyên tắc tài chính: Ngân sách trung ương sẽ không hỗ trợ kinh phí cho hoạt động này, các địa phương phải tự chịu trách nhiệm chi trả từ nguồn ngân sách của mình.

Những đối tượng nào được ưu tiên khám sức khỏe miễn phí?

Căn cứ theo quy định tại Nghị định 165/2026/NĐ-CP, các đối tượng thuộc diện được ngân sách nhà nước chi trả chi phí khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí bao gồm ba nhóm chính:

• Nhóm 1: Người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, người có công với cách mạng, người mắc các bệnh mạn tính không lây nhiễm. Bên cạnh đó là người dân đang sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, xã đảo, đặc khu kinh tế.
• Nhóm 2: Các đối tượng thuộc diện quản lý của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.
• Nhóm 3: Các đối tượng khác không thuộc hai nhóm trên nhưng nằm trong kế hoạch mở rộng diện khám sàng lọc của từng địa phương dựa trên tình hình thực tế.

Chính sách này nhằm đảm bảo mọi người dân, đặc biệt là những người yếu thế trong xã hội, đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế dự phòng chất lượng cao, phát hiện sớm bệnh tật để điều trị kịp thời theo đúng tinh thần của Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

Bác sĩ tận tình thăm khám và tư vấn sức khỏe cho người dân tại cơ sở y tế (ảnh minh họa)

Nguồn kinh phí thực hiện: Địa phương tự cân đối, Trung ương không hỗ trợ

Một trong những điểm mấu chốt tại Công văn số 12773/BTC-NSNN là việc phân định rõ ràng trách nhiệm tài chính. Bộ Tài chính nhấn mạnh, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải chủ động sử dụng ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp khác để thực hiện khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho các đối tượng ưu tiên.

Điều này đòi hỏi các địa phương phải có kế hoạch tài chính dài hạn, lồng ghép hiệu quả các chương trình mục tiêu quốc gia và huy động nguồn lực xã hội hóa từ các doanh nghiệp, tổ chức phi chính phủ. Việc triển khai thực hiện cũng cần bám sát Quyết định 1272/QĐ-BYT năm 2026 của Bộ Y tế nhằm đảm bảo quy trình kỹ thuật và chất lượng khám sàng lọc đạt chuẩn.

Trách nhiệm chi trả đối với học sinh, sinh viên và người lao động

Bên cạnh các đối tượng được ngân sách nhà nước hỗ trợ, pháp luật cũng quy định rõ trách nhiệm chi trả đối với các nhóm đối tượng đặc thù khác:

• Đối với trẻ em mầm non và học sinh phổ thông: Kinh phí khám sức khỏe định kỳ được chi trả theo quy định của pháp luật về công tác y tế trường học, trích từ nguồn kinh phí chăm sóc sức khỏe ban đầu của bảo hiểm y tế học sinh hoặc ngân sách giáo dục được giao.
• Đối với người lao động: Theo quy định tại Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, người sử dụng lao động có trách nhiệm tổ chức và chi trả toàn bộ chi phí khám sức khỏe định kỳ, khám phát hiện bệnh nghề nghiệp cho người lao động ít nhất mỗi năm một lần.

Lời khuyên pháp lý cho người dân và các cơ quan địa phương

Để chính sách nhân văn này thực sự đi vào cuộc sống, người dân thuộc các đối tượng ưu tiên cần chủ động theo dõi thông báo từ chính quyền địa phương, trạm y tế xã/phường để tham gia khám sức khỏe đầy đủ. Việc phát hiện sớm các bệnh lý mạn tính không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe bản thân mà còn giảm thiểu gánh nặng chi phí điều trị sau này.

Đối với các cơ quan quản lý địa phương, việc lập dự toán ngân sách chi tiết và minh bạch hóa các nguồn lực huy động là yếu tố quyết định thành công của chương trình. Các địa phương cần phối hợp chặt chẽ với ngành y tế để xây dựng phương án tổ chức khoa học, tránh lãng phí và đảm bảo mọi người dân thuộc diện ưu tiên đều được thụ hưởng chính sách một cách công bằng.