Việc xây dựng và vận hành Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là một bước tiến quan trọng trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia tại Việt Nam. Tuy nhiên, để đảm bảo an ninh thông tin và quyền riêng tư của công dân, pháp luật quy định rất chặt chẽ về thẩm quyền cho phép khai thác nguồn dữ liệu quý giá này. Đặc biệt, với sự ra đời của Nghị định 37/2021/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 137/2015/NĐ-CP, thẩm quyền này đã được phân cấp rõ ràng hơn.

Thẩm quyền của cấp Trung ương (Bộ Công an)

Theo quy định tại Điều 1 Nghị định 37/2021/NĐ-CP (sửa đổi Điều 9 Nghị định 137/2015/NĐ-CP), Thủ trưởng cơ quan quản lý Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thuộc Bộ Công an có thẩm quyền cao nhất.

Cụ thể, vị trí này có quyền cho phép các đối tượng sau khai thác thông tin:

• Cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở cấp trung ương.
• Các tổ chức tín dụng, tổ chức cung cấp dịch vụ viễn thông, di động.
• Các tổ chức cung cấp dịch vụ chứng thực chữ ký số, định danh điện tử.

Thẩm quyền của Công an cấp tỉnh và cấp huyện

Để tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động hành chính và dịch vụ công tại địa phương, pháp luật đã phân cấp thẩm quyền cho Giám đốc Công an cấp tỉnh và Trưởng Công an cấp huyện:

• Giám đốc Công an cấp tỉnh: Cho phép các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội ở cấp tỉnh; các tổ chức hành nghề công chứng, thừa phát lại và các tổ chức khác thực hiện dịch vụ công trên địa bàn tỉnh khai thác dữ liệu.
• Trưởng Công an cấp huyện: Cho phép các cơ quan, tổ chức ở cấp huyện, cấp xã và các tổ chức có trụ sở chính trên địa bàn quản lý khai thác thông tin theo quy định.

Điểm mới: Thẩm quyền của Trưởng Công an cấp xã

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của quy định mới là việc trao quyền cho Trưởng Công an cấp xã. Theo đó, Trưởng Công an cấp xã có thẩm quyền cho phép cá nhân đăng ký thường trú hoặc tạm trú trên địa bàn quản lý khai thác thông tin của chính mình trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Việc phân cấp này giúp người dân dễ dàng tiếp cận thông tin cá nhân, phục vụ các giao dịch dân sự và thủ tục hành chính ngay tại cơ sở mà không cần phải lên cấp huyện hay cấp tỉnh như trước đây.

Nguyên tắc khai thác thông tin

Dù thẩm quyền được phân cấp, nhưng việc khai thác phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Căn cước công dân 2014. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân chỉ được khai thác thông tin trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ hoặc khi có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu (trừ trường hợp pháp luật có quy định khác).

"Thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là tài sản quốc gia, được Nhà nước bảo vệ theo quy định của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước, an ninh mạng và an toàn thông tin mạng."

Việc nắm rõ thẩm quyền này không chỉ giúp các cơ quan, tổ chức thực hiện đúng quy trình mà còn giúp người dân biết được nơi cần liên hệ khi có nhu cầu tra cứu, xác nhận thông tin dân cư của mình.