Kể từ khi Luật Hộ tịch 2014 chính thức có hiệu lực, công tác đăng ký và quản lý hộ tịch tại Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Với mục tiêu lấy người dân làm trung tâm, các quy định mới không chỉ đơn giản hóa thủ tục hành chính mà còn đảm bảo quyền lợi tối đa cho công dân từ khi sinh ra đến khi qua đời. Dưới đây là tổng hợp 8 điểm nổi bật nhất của pháp luật hộ tịch hiện hành mà mọi người dân cần lưu ý.

1. Phạm vi các sự kiện hộ tịch được quy định rõ ràng

Theo quy định tại Điều 3 Luật Hộ tịch 2014, hộ tịch là những sự kiện xác nhận tình trạng nhân thân của cá nhân. Việc đăng ký hộ tịch bao gồm hai hình thức chính:

• Xác nhận vào Sổ hộ tịch: Áp dụng cho các sự kiện như khai sinh, kết hôn, giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi, cải chính hộ tịch và khai tử.
• Ghi vào Sổ hộ tịch: Áp dụng cho các thay đổi hộ tịch theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước (như ly hôn, thay đổi quốc tịch, xác định lại giới tính) hoặc các sự kiện hộ tịch của công dân Việt Nam đã được giải quyết tại nước ngoài.

Nội dung đăng ký hộ tịch là căn cứ pháp lý để Nhà nước bảo hộ quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân và thực hiện quản lý dân cư một cách khoa học.

2. Mở rộng thẩm quyền và linh hoạt nơi đăng ký

Một trong những điểm tiến bộ nhất của Luật Hộ tịch 2014 là việc xóa bỏ rào cản về nơi cư trú. Cụ thể, tại khoản 4 Điều 5 Luật Hộ tịch 2014, người dân có thể đăng ký hộ tịch tại nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi đang sinh sống thực tế.

Bên cạnh đó, thẩm quyền của UBND cấp huyện cũng được mở rộng để giải quyết các việc hộ tịch có yếu tố nước ngoài, thay vì phải lên UBND cấp tỉnh như trước đây. Điều này giúp giảm bớt áp lực cho cơ quan cấp trên và tạo thuận lợi tối đa cho người dân ở cơ sở.

3. Rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục

Pháp luật hộ tịch hiện nay đề cao tính kịp thời. Theo quy định, các thủ tục đơn giản sẽ được giải quyết ngay trong ngày. Nếu hồ sơ nhận sau 15 giờ mà không thể xử lý ngay thì phải trả kết quả vào ngày làm việc tiếp theo. Đối với các sự kiện phức tạp hơn, thời hạn cũng được quy định cụ thể tại Nghị định 123/2015/NĐ-CP, đảm bảo không để người dân phải chờ đợi quá lâu.

4. Miễn lệ phí cho nhiều đối tượng ưu tiên

Nhằm thực hiện chính sách an sinh xã hội, Điều 11 Luật Hộ tịch 2014 quy định miễn lệ phí đăng ký hộ tịch cho các trường hợp:

• Người thuộc gia đình có công với cách mạng, hộ nghèo, người khuyết tật.
• Đăng ký khai sinh, khai tử đúng hạn.
• Đăng ký giám hộ, kết hôn của công dân Việt Nam cư trú trong nước.

5. Đơn giản hóa việc ủy quyền giữa những người thân

Theo hướng dẫn tại Điều 2 Thông tư 15/2015/TT-BTP, khi ủy quyền cho ông, bà, cha, mẹ, con, vợ, chồng, anh, chị, em ruột thực hiện thủ tục hộ tịch, văn bản ủy quyền không cần công chứng, chứng thực. Người được ủy quyền chỉ cần xuất trình giấy tờ chứng minh mối quan hệ thân nhân, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đáng kể.

6. Trích lục hộ tịch thay thế các loại giấy tờ cũ

Hiện nay, ngoài Giấy khai sinh và Giấy chứng nhận kết hôn là giấy tờ gốc, các sự kiện hộ tịch khác sau khi đăng ký sẽ được cấp bản chính trích lục hộ tịch. Loại giấy tờ này có giá trị pháp lý tương đương và được sử dụng rộng rãi trong các giao dịch dân sự, thay thế cho nhiều loại giấy xác nhận rườm rà trước đây.

7. Đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến và liên thông thủ tục

Chính phủ đang triển khai rộng rãi việc liên thông các thủ tục: Đăng ký khai sinh - Đăng ký thường trú - Cấp thẻ Bảo hiểm y tế cho trẻ em dưới 6 tuổi. Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp người dân chỉ cần nộp hồ sơ một lần tại một nơi nhưng có thể nhận được nhiều kết quả khác nhau, giảm thiểu tối đa việc đi lại.

8. Cấp số định danh cá nhân ngay khi khai sinh

Đây là điểm mới mang tính nền tảng để xây dựng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Theo Điều 14 Luật Hộ tịch 2014 và Luật Căn cước công dân 2014, mỗi trẻ em khi đăng ký khai sinh sẽ được cấp một số định danh cá nhân duy nhất. Số này sẽ theo cá nhân suốt đời và được ghi trực tiếp trên Giấy khai sinh, phục vụ cho việc tra cứu thông tin và thực hiện các thủ tục hành chính sau này mà không cần mang theo quá nhiều giấy tờ.

Việc nắm vững các quy định trên không chỉ giúp người dân thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình một cách thuận lợi mà còn góp phần vào công cuộc hiện đại hóa quản lý hành chính nhà nước.