Hình thức kỷ luật buộc thôi việc đối với viên chức là mức xử lý nghiêm khắc nhất trong hệ thống pháp luật về viên chức, làm chấm dứt ngay lập tức quan hệ lao động và hợp đồng làm việc giữa đơn vị sự nghiệp công lập với cá nhân vi phạm. Việc áp dụng hình thức kỷ luật này đòi hỏi căn cứ pháp lý hết sức chặt chẽ, bảo đảm đúng trình tự, thủ tục và quyền lợi chính đáng của các bên.

Từ ngày 01/07/2026, quy định về kỷ luật viên chức chính thức có sự thay đổi lớn khi Nghị định 234/2026/NĐ-CP quy định về xử lý kỷ luật viên chức và Luật Viên chức 2025 chính thức có hiệu lực thi hành. Dưới đây là phân tích toàn diện và chi tiết về các trường hợp viên chức bị buộc thôi việc hoặc đương nhiên mất việc theo hành lang pháp lý mới nhất.

1. 04 trường hợp viên chức bị xử lý kỷ luật buộc thôi việc từ ngày 01/07/2026

Căn cứ quy định tại Điều 11 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, hình thức kỷ luật buộc thôi việc được áp dụng đối với viên chức thuộc một trong 4 nhóm hành vi vi phạm cụ thể sau:

1.1. Đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo hoặc cách chức mà tiếp tục tái phạm

Theo khoản 1 Điều 11 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, hành vi tái phạm sau khi đã bị áp dụng hình thức kỷ luật nặng sẽ phải chịu mức phạt cao nhất là buộc thôi việc, cụ thể:

• Đối với viên chức quản lý: Đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cách chức nhưng trong thời hạn quy định lại tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm;
• Đối với viên chức không giữ chức vụ quản lý: Đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo nhưng lại tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm.

Quy định tại khoản 8 Điều 2 Nghị định 234/2026/NĐ-CP làm rõ khái niệm tái phạm: Viên chức được xác định là tái phạm nếu đã bị xử lý kỷ luật đối với hành vi vi phạm lần đầu, nhưng trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định xử lý kỷ luật có hiệu lực thi hành lại tiếp tục thực hiện hành vi vi phạm đã bị kỷ luật hoặc hành vi vi phạm mới liên quan.

1.2. Vi phạm lần đầu gây hậu quả rất nghiêm trọng và có thêm tình tiết tăng nặng

Căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 11 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, một viên chức dù mới vi phạm lần đầu nhưng vẫn sẽ bị áp dụng hình thức buộc thôi việc nếu hội tụ đầy đủ các điều kiện khắt khe sau:

• Hành vi vi phạm gây ra hậu quả rất nghiêm trọng (là vi phạm có tính chất, mức độ và tác hại rất lớn, ảnh hưởng trên phạm vi toàn xã hội, gây bức xúc dư luận và làm mất uy tín của cơ quan, tổ chức theo điểm c khoản 2 Điều 6 Nghị định 234/2026/NĐ-CP);
• Không có thái độ tiếp thu, sửa chữa hoặc không chủ động khắc phục hậu quả đã xảy ra;
• Đồng thời có ít nhất một tình tiết tăng nặng theo quy định tại khoản 3 Điều 4 Nghị định 234/2026/NĐ-CP.

Các hành vi thuộc diện xem xét kỷ luật buộc thôi việc bao gồm vi phạm quy trình chuyên môn nghiệp vụ; vi phạm quy định về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực; vi phạm pháp luật về đất đai, xây dựng, đầu tư, tài chính, ngân hàng; né tránh đùn đẩy trách nhiệm hoặc không chấp hành sự phân công của cấp có thẩm quyền.

Các tình tiết tăng nặng bao gồm: Ngoan cố không nhận khuyết điểm; quanh co cản trở thanh tra, điều tra; vi phạm có tổ chức, là người chủ mưu; lợi dụng thiên tai, dịch bệnh để trục lợi hoặc đe dọa người tố cáo.

1.3. Sử dụng văn bằng, chứng chỉ hoặc giấy tờ giả để được tuyển dụng

Theo khoản 3 Điều 11 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức bị xử lý kỷ luật buộc thôi việc nếu phát hiện có hành vi gian lận:

"3. Sử dụng văn bằng, chứng chỉ, giấy chứng nhận, giấy xác nhận giả hoặc không hợp pháp để được tuyển dụng vào cơ quan, tổ chức, đơn vị."

Quy định này thể hiện quan điểm xử lý nghiêm minh của Nhà nước đối với hành vi gian lận hồ sơ đầu vào. Dù việc sử dụng giấy tờ giả xảy ra ở thời điểm tuyển dụng ban đầu và viên chức đã công tác nhiều năm, một khi bị phát hiện thì hình thức áp dụng duy nhất vẫn là buộc thôi việc ngay lập tức mà không xét đến quá trình cống hiến.

1.4. Viên chức bị xác định nghiện ma túy

Căn cứ khoản 4 Điều 11 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức nghiện ma túy thuộc trường hợp bị buộc thôi việc. Việc xác định tình trạng nghiện ma túy phải dựa trên kết luận chuyên môn chính thức của cơ sở y tế có thẩm quyền hoặc thông báo bằng văn bản từ cơ quan Công an.

2. Các trường hợp viên chức đương nhiên bị buộc thôi việc từ ngày 01/07/2026

Bên cạnh việc ra quyết định kỷ luật theo quy trình thông thường, pháp luật cũng quy định các trường hợp viên chức đương nhiên bị buộc thôi việc mà không cần trải qua bước họp Hội đồng kỷ luật.

Cụ thể, theo khoản 3 Điều 7 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức đương nhiên bị buộc thôi việc khi:

• Bị Tòa án kết án phạt tù mà không được hưởng án treo; hoặc
• Bị Tòa án kết án về tội phạm tham nhũng (dù là án phạt tù hay các hình thức phạt khác).

Thời điểm viên chức đương nhiên bị buộc thôi việc tính từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Căn cứ khoản 2 Điều 18 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, trong thời hạn 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận được bản án hoặc quyết định có hiệu lực của Tòa án, người đứng đầu cơ quan, đơn vị có thẩm quyền phải phát hành quyết định buộc thôi việc đối với viên chức.

3. Quyền lợi và chế độ của viên chức khi bị xử lý kỷ luật buộc thôi việc

Vấn đề chế độ chính sách đối với viên chức bị kỷ luật buộc thôi việc được quy định cụ thể tại Điều 22 Nghị định 234/2026/NĐ-CP:

• Trợ cấp thôi việc: Theo điểm a khoản 1 Điều 22 Nghị định 234/2026/NĐ-CP, viên chức bị buộc thôi việc không được hưởng trợ cấp thôi việc từ đơn vị sự nghiệp công lập;
• Bảo hiểm xã hội & Bảo hiểm thất nghiệp: Viên chức vẫn được cơ quan Bảo hiểm xã hội chốt sổ, xác nhận toàn bộ thời gian đã đóng BHXH để làm cơ sở hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội hoặc bảo hiểm thất nghiệp theo quy định chung của pháp luật;
• Cơ hội tuyển dụng lại: Sau thời hạn 12 tháng kể từ ngày quyết định kỷ luật buộc thôi việc có hiệu lực thi hành, người bị buộc thôi việc mới được quyền đăng ký dự tuyển vào các cơ quan, tổ chức, đơn vị sự nghiệp công lập (trừ trường hợp bị xử lý do hành vi tham nhũng hoặc vi phạm liên quan đến an ninh quốc gia).

Việc nắm rõ các quy định tại Nghị định 234/2026/NĐ-CP giúp mỗi viên chức nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật công vụ, đồng thời giúp các đơn vị sự nghiệp thực hiện quy trình xử lý kỷ luật chuẩn xác, minh bạch theo đúng quy định pháp luật hiện hành.