Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh việc sắp xếp các đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy tổ chức theo các quy định mới nhất năm 2025 và 2026, nhiều địa phương đã bày tỏ sự lúng túng trong việc xử lý hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) hiện hành. Câu hỏi đặt ra là liệu sau khi sáp nhập hoặc sắp xếp lại, chính quyền địa phương có phải thay thế toàn bộ các văn bản cũ hay không? Để giải đáp vấn đề này, Bộ Tư pháp đã ban hành Công văn số 582/BTP-CTXDVBQPPL nhằm hướng dẫn cụ thể cho các tỉnh, thành phố.

Làm rõ khái niệm "quy định khác có liên quan" trong tổ chức chính quyền

Một trong những điểm gây tranh cãi thời gian qua là cách hiểu về cụm từ “quy định khác có liên quan” tại khoản 1 Điều 54 Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025. Đây là căn cứ quan trọng để xác định phạm vi các văn bản cần phải sửa đổi hoặc bổ sung khi mô hình tổ chức thay đổi.

Tại Công văn số 582/BTP-CTXDVBQPPL, Bộ Tư pháp đã khẳng định rằng việc xác định cụ thể nội dung này thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Nội vụ. Do đó, các địa phương cần bám sát các hướng dẫn chi tiết từ Bộ Nội vụ để bảo đảm việc áp dụng pháp luật được thống nhất, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu, gây ách tắc trong hoạt động quản lý hành chính tại địa phương.

Hiệu lực của văn bản quy phạm pháp luật trong giai đoạn chuyển tiếp

Vấn đề hiệu lực của văn bản sau khi sáp nhập đơn vị hành chính là mối quan tâm hàng đầu của các cán bộ pháp chế. Dẫn chiếu quy định tại Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (được sửa đổi, bổ sung năm 2025), Bộ Tư pháp chỉ rõ:

Các văn bản của Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Chủ tịch Ủy ban nhân dân của đơn vị hành chính trước khi sáp nhập vẫn tiếp tục có hiệu lực trong phạm vi địa bàn cho đến khi cơ quan có thẩm quyền của đơn vị hành chính mới quyết định ban hành văn bản hành chính để lựa chọn áp dụng, bãi bỏ hoặc ban hành văn bản quy phạm pháp luật mới thay thế.

Điều này có nghĩa là không có sự "trống vắng" pháp luật ngay sau khi sáp nhập. Các quy định cũ vẫn là công cụ để chính quyền điều hành cho đến khi có sự thay thế chính thức. Tuy nhiên, các địa phương không được chủ quan mà cần có lộ trình rà soát bài bản.

Lộ trình rà soát và sửa đổi văn bản đến trước ngày 01/3/2027

Theo quy định tại Nghị quyết số 190/2025/QH15, các cơ quan có thẩm quyền phải khẩn trương ban hành hoặc trình ban hành các VBQPPL theo trình tự, thủ tục rút gọn để xử lý các văn bản chịu tác động do sắp xếp tổ chức bộ máy. Thời hạn cuối cùng để hoàn thành nhiệm vụ này là trước ngày 01/3/2027.

Bộ Tư pháp nhấn mạnh, nghĩa vụ sửa đổi, bổ sung chỉ đặt ra đối với:

• Các văn bản có nội dung liên quan trực tiếp đến tổ chức bộ máy mới.
• Văn bản quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan sau khi sắp xếp.
• Các quy định không còn phù hợp với mô hình chính quyền địa phương theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.

Như vậy, đối với những văn bản quy định về chuyên môn, kỹ thuật hoặc các vấn đề dân sinh không bị tác động bởi việc thay đổi bộ máy, nếu vẫn phù hợp với thực tiễn thì không nhất thiết phải sửa đổi toàn bộ. Việc quyết định sửa đổi hay giữ nguyên phải dựa trên kết quả rà soát nội dung cụ thể của từng văn bản.

Lời khuyên pháp lý cho chính quyền địa phương

Để đảm bảo tính pháp lý và sự ổn định trong quản lý, các địa phương cần thực hiện các bước sau:

1. Lập danh mục rà soát: Phân loại văn bản thành các nhóm: (1) Tiếp tục áp dụng, (2) Cần sửa đổi, bổ sung, (3) Cần bãi bỏ hoàn toàn.
2. Ưu tiên thủ tục rút gọn: Tận dụng tối đa cơ chế tại Nghị quyết 190/2025/QH15 để đẩy nhanh tiến độ ban hành văn bản mới.
3. Công khai thông tin: Các quyết định về việc tiếp tục áp dụng văn bản cũ trên địa bàn mới cần được thông báo rộng rãi để người dân và doanh nghiệp yên tâm thực hiện.

Việc hiểu đúng tinh thần của Công văn 582/BTP-CTXDVBQPPL sẽ giúp các địa phương tránh được việc lãng phí nguồn lực vào những sửa đổi không cần thiết, đồng thời tập trung vào những văn bản then chốt để vận hành bộ máy mới hiệu quả trước mốc thời gian năm 2027.