Án treo không phải là một hình phạt độc lập mà là một biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Đây là chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước ta nhằm tạo điều kiện cho người phạm tội có mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn được tự cải tạo, giáo dục dưới sự giám sát của cơ quan, tổ chức và gia đình.

Án treo là gì theo quy định pháp luật hiện hành?

Theo quy định tại Điều 1 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP, án treo được định nghĩa như sau:

Án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, được Tòa án áp dụng đối với người phạm tội bị phạt tù không quá 03 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, xét thấy không cần bắt họ phải chấp hành hình phạt tù.

Như vậy, bản chất của án treo là người bị kết án vẫn bị coi là có tội và phải chịu một bản án tù, nhưng được "treo" việc thi hành án đó lại trong một khoảng thời gian thử thách nhất định.

Quang cảnh một phiên tòa hình sự xét xử và xem xét các điều kiện hưởng án treo (ảnh minh họa)

5 điều kiện bắt buộc để được hưởng án treo năm 2019

Để được Tòa án xem xét cho hưởng án treo, người phạm tội phải đáp ứng đầy đủ 05 điều kiện được hướng dẫn chi tiết tại Điều 2 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP:

• Mức hình phạt tù: Người phạm tội bị xử phạt tù không quá 03 năm.
• Nhân thân tốt: Được coi là có nhân thân tốt nếu ngoài lần phạm tội này, người phạm tội luôn chấp hành đúng chính sách, pháp luật và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân ở nơi cư trú, nơi làm việc.
• Tình tiết giảm nhẹ: Có từ 02 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trở lên, trong đó có ít nhất 01 tình tiết quy định tại khoản 1 Điều 51 của Bộ luật Hình sự 2015 và không có tình tiết tăng nặng. Nếu có tình tiết tăng nặng thì số tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn ít nhất 02 tình tiết.
• Nơi cư trú hoặc nơi làm việc ổn định: Có địa chỉ thường trú hoặc tạm trú cụ thể, rõ ràng hoặc có hợp đồng lao động từ 01 năm trở lên để cơ quan có thẩm quyền giám sát, giáo dục.
• Khả năng tự cải tạo: Tòa án xét thấy việc cho hưởng án treo không gây nguy hiểm cho xã hội và không ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự địa phương.

Những trường hợp tuyệt đối không được hưởng án treo

Pháp luật cũng quy định rất chặt chẽ các trường hợp "cấm cửa" án treo nhằm đảm bảo tính nghiêm minh. Theo Điều 3 Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP, các trường hợp sau không được hưởng án treo:

1. Người chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, ngoan cố chống đối, côn đồ, dùng thủ đoạn xảo quyệt.
2. Người phạm tội bỏ trốn và đã bị cơ quan chức năng đề nghị truy nã.
3. Người phạm tội nhiều lần (trừ người dưới 18 tuổi).
4. Người phạm tội thuộc trường hợp tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm.
5. Người phạm tội bị xét xử trong cùng một lần về nhiều tội (trừ người dưới 18 tuổi).

Người được hưởng án treo phải thực hiện nghĩa vụ trình báo và chịu sự giám sát của chính quyền địa phương (ảnh minh họa)

Thời gian thử thách và nghĩa vụ của người hưởng án treo

Căn cứ Điều 65 Bộ luật Hình sự 2015, khi cho hưởng án treo, Tòa án sẽ ấn định thời gian thử thách từ 01 năm đến 05 năm. Trong thời gian này, người được hưởng án treo phải:

• Chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan, tổ chức nơi làm việc hoặc chính quyền địa phương nơi cư trú.
• Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự.
• Lưu ý đặc biệt: Nếu trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ 02 lần trở lên, Tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo.

Việc nắm rõ các quy định về án treo không chỉ giúp người phạm tội có cơ hội sửa sai mà còn giúp người thân, gia đình phối hợp tốt với cơ quan chức năng trong quá trình giám sát, giáo dục tại địa phương.