Kể từ khi Luật Căn cước 2023 chính thức có hiệu lực thi hành, công tác quản lý dân cư và cấp giấy tờ tùy thân tại Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Một trong những điểm mới đột phá và nhận được sự quan tâm lớn nhất từ dư luận xã hội chính là quy định về việc cấp thẻ Căn cước cho người dưới 14 tuổi. Vậy thực tế, trẻ em dưới 14 tuổi có bắt buộc phải làm thẻ Căn cước hay không? Nếu đã làm thẻ từ năm 12 tuổi thì khi đủ 14 tuổi có phải thực hiện thủ tục cấp đổi lại? Trình tự, thủ tục thực hiện cho các nhóm tuổi này được quy định cụ thể ra sao? Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu và hướng dẫn chi tiết cho quý phụ huynh.

1. Trẻ em dưới 14 tuổi có bắt buộc làm thẻ Căn cước?

Để làm rõ vấn đề này, trước hết chúng ta cần hiểu rõ khái niệm pháp lý về "Căn cước". Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Căn cước 2023:

1. Căn cước là thông tin cơ bản về nhân thân, lai lịch, nhân dạng và sinh trắc học của một người.

Về đối tượng được cấp thẻ Căn cước, Điều 19 Luật Căn cước 2023 quy định rõ ràng như sau:

1. Người được cấp thẻ căn cước là công dân Việt Nam.
2. Công dân Việt Nam từ đủ 14 tuổi trở lên phải thực hiện thủ tục cấp thẻ căn cước.
3. Công dân Việt Nam dưới 14 tuổi được cấp thẻ căn cước theo nhu cầu.

Như vậy, căn cứ vào các quy định nêu trên, chúng ta có thể rút ra kết luận pháp lý quan trọng:

• Đối với trẻ em dưới 14 tuổi: Việc làm thẻ Căn cước là hoàn toàn tự nguyện (theo nhu cầu), pháp luật không bắt buộc. Phụ huynh có thể chủ động làm thẻ Căn cước cho con em mình để thuận tiện trong các giao dịch dân sự, đi lại, học tập hoặc không làm cũng không vi phạm pháp luật.
• Đối với công dân từ đủ 14 tuổi trở lên: Đây là đối tượng bắt buộc phải thực hiện thủ tục cấp thẻ Căn cước theo quy định của pháp luật.

Việc cho phép cấp thẻ Căn cước cho người dưới 14 tuổi mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Thẻ Căn cước nhỏ gọn, tích hợp nhiều thông tin có thể thay thế cho Giấy khai sinh bản giấy trong nhiều giao dịch, giúp giảm thiểu thủ tục hành chính rườm rà và hạn chế nguy cơ thất lạc, hư hỏng giấy tờ truyền thống.

Cán bộ công an hướng dẫn phụ huynh và học sinh làm thủ tục thu nhận thông tin căn cước (ảnh minh họa)

2. Trẻ 12 tuổi đã làm thẻ Căn cước, khi đủ 14 tuổi có phải làm lại?

Đây là thắc mắc của rất nhiều bậc phụ huynh khi có con em làm thẻ Căn cước từ sớm. Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần đối chiếu quy định về độ tuổi cấp đổi thẻ Căn cước tại Điều 21 Luật Căn cước 2023:

1. Công dân Việt Nam đã được cấp thẻ căn cước phải thực hiện thủ tục cấp đổi thẻ căn cước khi đủ 14 tuổi, 25 tuổi, 40 tuổi và 60 tuổi.
2. Thẻ căn cước đã được cấp, cấp đổi, cấp lại trong thời hạn 02 năm trước độ tuổi cấp đổi thẻ căn cước quy định tại khoản 1 Điều này có giá trị sử dụng đến tuổi cấp đổi thẻ căn cước tiếp theo.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 21, các mốc tuổi bắt buộc phải cấp đổi thẻ Căn cước là khi công dân đủ 14 tuổi, đủ 25 tuổi, đủ 40 tuổi và đủ 60 tuổi. Tuy nhiên, quy định tại khoản 2 Điều 21 đã mở ra một cơ chế linh hoạt: Nếu thẻ Căn cước được cấp trong thời hạn 02 năm trước các mốc tuổi này thì sẽ có giá trị sử dụng đến mốc tuổi tiếp theo.

Áp dụng cụ thể vào trường hợp trẻ em làm thẻ Căn cước lúc 12 tuổi:

• Mốc tuổi cấp đổi bắt buộc gần nhất là khi đủ 14 tuổi.
• Thời điểm trẻ làm thẻ Căn cước là khi tròn 12 tuổi (nằm trong khoảng thời gian 02 năm trước khi đủ 14 tuổi).
• Do đó, chiếc thẻ Căn cước cấp năm 12 tuổi sẽ tiếp tục có giá trị sử dụng và công dân không phải thực hiện thủ tục cấp đổi khi đủ 14 tuổi. Chiếc thẻ này sẽ có giá trị sử dụng cho đến mốc đổi thẻ tiếp theo là khi công dân đủ 25 tuổi.

Cơ chế này cũng được áp dụng tương tự cho các mốc tuổi khác, cụ thể:

• Nếu công dân thực hiện cấp đổi, cấp lại thẻ Căn cước khi tròn 23 tuổi (trong vòng 2 năm trước mốc 25 tuổi) thì thẻ đó sẽ được sử dụng đến mốc 40 tuổi.
• Nếu thực hiện khi tròn 38 tuổi thì thẻ được sử dụng đến mốc 60 tuổi.
• Đặc biệt, nếu công dân thực hiện cấp đổi, cấp lại thẻ khi tròn 58 tuổi thì thẻ Căn cước đó sẽ có giá trị sử dụng đến hết đời (trừ trường hợp bị mất, hỏng hoặc thay đổi thông tin nhân thân quy định tại Điều 24).

3. Trình tự, thủ tục cấp thẻ Căn cước cho người dưới 14 tuổi mới nhất

Quy trình cấp thẻ Căn cước cho người dưới 14 tuổi được thiết kế rất khoa học, phân định rõ ràng giữa hai nhóm đối tượng: trẻ dưới 06 tuổi và trẻ từ đủ 06 tuổi đến dưới 14 tuổi nhằm tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân. Cụ thể theo quy định tại khoản 2 Điều 23 Luật Căn cước 2023:

3.1. Đối với trẻ em dưới 06 tuổi

Theo quy định tại điểm a khoản 2 Điều 23, thủ tục thực hiện hoàn toàn trực tuyến và cực kỳ đơn giản:

• Cách thức thực hiện: Người đại diện hợp pháp (cha, mẹ hoặc người giám hộ) thực hiện nộp hồ sơ đề nghị cấp thẻ Căn cước cho trẻ thông qua Cổng dịch vụ công quốc gia, Cổng dịch vụ công Bộ Công an hoặc ứng dụng định danh quốc gia VNeID.
• Trường hợp liên thông khai sinh: Nếu trẻ dưới 06 tuổi chưa đăng ký khai sinh, người đại diện hợp pháp có thể thực hiện thủ tục cấp thẻ Căn cước thông qua các thủ tục liên thông với đăng ký khai sinh trên Cổng dịch vụ công, ứng dụng VNeID hoặc trực tiếp tại cơ quan quản lý căn cước.
• Đặc điểm quan trọng: Đối với trẻ dưới 06 tuổi, cơ quan quản lý căn cước không thu nhận thông tin nhân dạng và thông tin sinh trắc học (không chụp ảnh chân dung, không lấy vân tay, không quét mống mắt). Do đó, phụ huynh không cần đưa trẻ đến trực tiếp cơ quan công an.

3.2. Đối với trẻ em từ đủ 06 tuổi đến dưới 14 tuổi

Theo quy định tại điểm b khoản 2 Điều 23, quy trình yêu cầu có sự hiện diện trực tiếp của trẻ để thu nhận sinh trắc học:

• Bước 1: Kê khai thông tin: Người đại diện hợp pháp thực hiện kê khai thông tin đề nghị cấp thẻ Căn cước cho trẻ trực tuyến trên Cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng VNeID, lựa chọn thời gian và địa điểm thu nhận thông tin.
• Bước 2: Thu nhận sinh trắc học trực tiếp: Cha, mẹ hoặc người đại diện hợp pháp đưa trẻ đến cơ quan quản lý căn cước (Công an cấp huyện hoặc các điểm cấp căn cước lưu động) theo lịch hẹn. Tại đây, cán bộ công an sẽ tiến hành thu nhận thông tin nhân dạng và thông tin sinh trắc học của trẻ bao gồm: ảnh khuôn mặt, vân tay và mống mắt.
• Bước 3: Xác nhận thông tin: Người đại diện hợp pháp kiểm tra lại toàn bộ thông tin của trẻ trên phiếu thu nhận thông tin căn cước và ký xác nhận.
• Bước 4: Nhận kết quả: Nhận giấy hẹn trả kết quả. Phụ huynh có thể đăng ký nhận thẻ Căn cước trực tiếp tại cơ quan công an hoặc chuyển phát nhanh về tận nhà qua hệ thống bưu chính công ích (có trả phí dịch vụ).

Tóm lại, việc cấp thẻ Căn cước cho trẻ em dưới 14 tuổi là một bước tiến lớn trong cải cách hành chính, mang lại sự tiện lợi tối đa cho người dân trong kỷ nguyên số. Hy vọng những thông tin phân tích chuyên sâu trên đây đã giúp quý phụ huynh hiểu rõ hơn về quyền lợi, nghĩa vụ cũng như trình tự thủ tục thực hiện cấp thẻ Căn cước cho con em mình theo đúng quy định pháp luật hiện hành.