Tìm hiểu quy định về thuế đối với thu nhập vãng lai để bảo vệ quyền lợi tài chính (ảnh minh họa)

Trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ, xu hướng làm việc tự do (freelance) hoặc cộng tác viên cho nhiều đơn vị cùng lúc trở nên phổ biến. Tuy nhiên, rất nhiều người lao động bất ngờ khi số tiền thực nhận bị hụt đi 10% so với thỏa thuận ban đầu. Khoản khấu trừ này chính là thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập vãng lai. Vậy quy định cụ thể về loại thu nhập này như thế nào và làm sao để không bị khấu trừ 10% một cách hợp pháp?

1. Thu nhập vãng lai là gì?

Mặc dù cụm từ "thu nhập vãng lai" được sử dụng rất phổ biến trong đời sống và kế toán, nhưng thực tế trong các văn bản luật hiện hành không có định nghĩa trực tiếp cho thuật ngữ này. Dựa trên thực tiễn áp dụng pháp luật thuế, có thể hiểu:

Thu nhập vãng lai là khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công mà cá nhân nhận được từ các tổ chức, cá nhân chi trả không thông qua hợp đồng lao động hoặc có ký hợp đồng lao động nhưng dưới 03 tháng, mang tính chất không thường xuyên.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Thông tư 111/2013/TT-BTC, các khoản thu nhập chịu thuế từ tiền công, tiền thù lao bao gồm:

• Tiền thù lao nhận được dưới các hình thức như: tiền hoa hồng môi giới, tiền nhuận bút, tiền tham gia các đề tài nghiên cứu khoa học, kỹ thuật;
• Tiền tham gia các dự án, đề án; tiền giảng dạy, biểu diễn văn hóa, nghệ thuật, thể dục, thể thao;
• Tiền dịch vụ quảng cáo và các khoản thù lao khác.

2. Cách tính thuế đối với thu nhập vãng lai mới nhất 2023

Khác với cá nhân ký hợp đồng lao động từ 03 tháng trở lên (tính thuế theo biểu thuế lũy tiến từng phần), cá nhân có thu nhập vãng lai sẽ bị áp dụng mức thuế suất toàn phần.

Ngưỡng thu nhập phải khấu trừ thuế

Căn cứ tại điểm i khoản 1 Điều 25 Thông tư 111/2013/TT-BTC, quy định về khấu trừ thuế như sau:

“Các tổ chức, cá nhân trả tiền công, tiền thù lao, tiền chi khác cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động [...] hoặc ký hợp đồng lao động dưới ba (03) tháng có tổng mức trả thu nhập từ hai triệu (2.000.000) đồng/lần trở lên thì phải khấu trừ thuế theo mức 10% trên thu nhập trước khi trả cho cá nhân.”

Ví dụ thực tế: Anh A là cộng tác viên viết bài cho một tờ báo. Tháng 11/2023, anh nhận được nhuận bút là 3.000.000 đồng. Vì mức thu nhập này trên 2.000.000 đồng, cơ quan chi trả sẽ khấu trừ 10% (tương đương 300.000 đồng) để nộp vào ngân sách nhà nước. Số tiền thực tế anh A nhận được là 2.700.000 đồng.

3. Bí quyết làm cam kết 08/CK-TNCN để không bị khấu trừ 10%

Nhiều người lo lắng rằng việc bị trừ 10% sẽ làm giảm thu nhập thực tế, đặc biệt là với những người có tổng thu nhập trong năm không cao. Pháp luật cho phép cá nhân làm bản cam kết để tạm thời không bị khấu trừ khoản thuế này.

Điều kiện để được làm bản cam kết

Để không bị khấu trừ 10% tại nguồn, cá nhân phải đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:

1. Có tổng mức trả thu nhập từ 02 triệu đồng/lần trở lên;
2. Cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 03 tháng;
3. Chỉ có duy nhất thu nhập thuộc đối tượng phải khấu trừ thuế theo tỷ lệ 10%;
4. Ước tính tổng thu nhập chịu thuế của cá nhân sau khi trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế. Theo Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14, mức giảm trừ cho bản thân là 11 triệu đồng/tháng (132 triệu đồng/năm). Nếu không có người phụ thuộc, tổng thu nhập năm phải từ 132 triệu đồng trở xuống;
5. Phải có mã số thuế tại thời điểm làm cam kết.

Người lao động cần kiểm tra kỹ điều kiện trước khi lập bản cam kết thuế (ảnh minh họa)

Thủ tục thực hiện

Người lao động thực hiện theo các bước sau:

• Bước 1: Tải Mẫu số 08/CK-TNCN ban hành kèm theo Thông tư 80/2021/TT-BTC.
• Bước 2: Điền đầy đủ thông tin và ký tên cam kết các nội dung về thu nhập của mình là chính xác.
• Bước 3: Gửi bản cam kết cho đơn vị chi trả thu nhập. Đơn vị này sẽ căn cứ vào bản cam kết để trả đủ 100% thu nhập cho bạn mà không khấu trừ thuế.

Lưu ý: Cá nhân phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của bản cam kết. Nếu cơ quan thuế kiểm tra và phát hiện sai phạm, cá nhân sẽ bị truy thu thuế và xử phạt theo quy định.

4. Mức phạt khi không nộp thuế thu nhập cá nhân

Việc tự giác kê khai và nộp thuế là nghĩa vụ của mọi công dân. Trong trường hợp cá nhân có thu nhập vãng lai đến mức phải nộp thuế nhưng không thực hiện, hoặc đơn vị chi trả không khấu trừ đúng quy định, sẽ phải đối mặt với các chế tài hành chính.

Theo khoản 2 Điều 59 Luật Quản lý thuế 2019, mức tính tiền chậm nộp được quy định như sau:

“a) Mức tính tiền chậm nộp bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền thuế chậm nộp;”

Ngoài tiền chậm nộp, người nộp thuế còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi khai sai, trốn thuế với mức phạt từ 1 đến 3 lần số tiền thuế trốn theo quy định tại Nghị định xử phạt vi phạm hành chính về thuế và hóa đơn.

Kết luận và lời khuyên pháp lý

Thu nhập vãng lai là một phần quan trọng trong thu nhập của nhiều người hiện nay. Để tối ưu hóa dòng tiền và đảm bảo tuân thủ pháp luật, bạn cần:

• Chủ động đăng ký mã số thuế cá nhân ngay khi bắt đầu có thu nhập.
• Lưu giữ các chứng từ khấu trừ thuế (nếu có) để thực hiện quyết toán thuế vào cuối năm.
• Nếu đủ điều kiện, hãy mạnh dạn lập cam kết 08/CK-TNCN để nhận trọn vẹn thù lao, phục vụ nhu cầu chi tiêu cá nhân.

Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn toàn diện về thu nhập vãng lai và các quy định thuế liên quan trong năm 2023. Nếu bạn còn thắc mắc về cách tính thuế hoặc thủ tục quyết toán, hãy liên hệ với các chuyên gia pháp lý để được tư vấn chi tiết.