Trong bối cảnh các dự án hạ tầng và công nghiệp quy mô lớn tại Việt Nam ngày càng phát triển, Hợp đồng EPC nổi lên như một giải pháp tối ưu giúp chủ đầu tư quản lý dự án một cách đồng bộ. Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện lợi là những ràng buộc pháp lý khắt khe mà nếu không nắm vững, các bên rất dễ rơi vào tranh chấp kéo dài.

1. Hợp đồng EPC là gì và phạm vi áp dụng thực tế?

Hợp đồng EPC là viết tắt của cụm từ tiếng Anh (Engineering - Procurement - Construction). Theo quy định tại điểm g khoản 1 Điều 3 Nghị định 37/2015/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 50/2021/NĐ-CP), đây là loại hợp đồng thiết kế - mua sắm vật tư, thiết bị - thi công xây dựng công trình.

Về bản chất, đây là mô hình "chìa khóa trao tay" một phần hoặc toàn bộ. Nhà thầu EPC sẽ chịu trách nhiệm toàn diện từ khâu khảo sát, thiết kế kỹ thuật đến việc cung ứng trang thiết bị công nghệ và trực tiếp thi công, vận hành chạy thử trước khi bàn giao cho chủ đầu tư.

Hợp đồng EPC thường được ưu tiên áp dụng đối với những dự án có mức độ phức tạp, yêu cầu về kỹ thuật, công nghệ cao, đồng thời cần tuân thủ chặt chẽ tính đồng bộ và thống nhất từ khâu thiết kế cho đến cung cấp thiết bị, thi công và đào tạo chuyển giao công nghệ.

Ngược lại, đối với những dự án quy mô nhỏ, kỹ thuật đơn giản hoặc chủ đầu tư có khả năng tự thực hiện phần lớn các bước thiết kế, việc áp dụng EPC là không cần thiết và có thể gây lãng phí nguồn lực quản lý.

2. Điều kiện để hợp đồng EPC có hiệu lực pháp lý

Để một bản hợp đồng EPC không bị vô hiệu, các bên cần soi chiếu kỹ lưỡng các quy định tại Điều 139 Luật Xây dựng 2014. Cụ thể, hợp đồng chỉ có hiệu lực khi hội đủ các yếu tố:

• Năng lực chủ thể: Người ký kết phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và đúng thẩm quyền giao kết.
• Nguyên tắc tự nguyện: Việc ký kết dựa trên tinh thần bình đẳng, hợp tác, không vi phạm điều cấm của luật và đạo đức xã hội.
• Năng lực hành nghề: Bên nhận thầu (nhà thầu EPC) bắt buộc phải có đủ chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng phù hợp với cấp và loại công trình tương ứng.

3. So sánh sự khác biệt cốt lõi giữa hợp đồng EPC và hợp đồng PPP

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa EPC và PPP (Đối tác công tư). Tuy nhiên, đây là hai khái niệm hoàn toàn khác biệt về bản chất đầu tư:

• Về phạm vi: EPC thuần túy là một phương thức thực hiện dự án xây dựng. Trong khi đó, PPP là một hình thức đầu tư dài hạn, nơi nhà nước và tư nhân cùng phối hợp thực hiện dự án kết cấu hạ tầng hoặc dịch vụ công.
• Về tài chính: Trong EPC, nhà thầu chỉ cần huy động vốn để hoàn thành việc xây dựng và nhận thanh toán sau khi bàn giao. Với PPP, nhà đầu tư phải chịu trách nhiệm thu hồi vốn thông qua việc vận hành, khai thác dự án trong nhiều năm.
• Về trách nhiệm: Nhà thầu EPC kết thúc vai trò sau khi hết thời hạn bảo hành. Nhà đầu tư PPP gắn bó với dự án suốt vòng đời hợp đồng (có thể lên đến hàng chục năm).

4. Những "điểm chạm" rủi ro cần lưu ý khi giao kết hợp đồng EPC

Khi đặt bút ký vào một bản hợp đồng EPC, chủ đầu tư cần đặc biệt lưu tâm đến các vấn đề sau để tránh "bẫy" chi phí và tiến độ:

Thứ nhất, xác định rõ phạm vi công việc: Do đặc thù trọn gói, nếu bảng mô tả công việc (Job Description) không chi tiết, nhà thầu có thể cắt giảm các hạng mục phụ trợ hoặc dùng vật tư kém chất lượng để tối ưu lợi nhuận.

Thứ hai, quản lý chất lượng thiết bị: Vì nhà thầu tự mua sắm thiết bị, chủ đầu tư cần có cơ chế giám sát chặt chẽ chứng chỉ xuất xứ (CO) và chứng chỉ chất lượng (CQ) ngay từ khâu nhập xưởng.

Thứ ba, điều chỉnh giá: Theo quy định tại Nghị định 37/2015/NĐ-CP, hợp đồng EPC thường là trọn gói. Việc điều chỉnh giá chỉ xảy ra trong các trường hợp bất khả kháng hoặc bổ sung khối lượng ngoài phạm vi đã thỏa thuận.

5. Mẫu hợp đồng EPC chuẩn theo quy định của Bộ Xây dựng

Hiện nay, các doanh nghiệp nên tham khảo mẫu hợp đồng EPC tại Phụ lục IV ban hành kèm theo Thông tư 02/2023/TT-BXD. Mẫu này đã được chuẩn hóa các điều khoản về tạm ứng, thanh toán, bảo hành và giải quyết tranh chấp, giúp giảm thiểu tối đa các kẽ hở pháp lý cho cả hai bên.

Việc hiểu đúng và áp dụng linh hoạt các quy định về hợp đồng EPC không chỉ giúp dự án về đích đúng hạn mà còn là lá chắn vững chắc bảo vệ quyền lợi kinh tế của doanh nghiệp trước những biến động của thị trường xây dựng.