Bước chân vào thị trường lao động, nhiều bạn trẻ thường bắt đầu bằng việc học nghề hoặc tập nghề tại các doanh nghiệp. Tuy nhiên, ranh giới giữa hai khái niệm này thường bị xóa nhòa, dẫn đến việc người lao động không nắm rõ quyền lợi về lương bổng, bảo hiểm hay thời gian làm việc. Vậy pháp luật hiện hành quy định thế nào để bảo vệ những "tân binh" này?

Phân biệt học nghề và tập nghề: Tưởng giống mà khác xa!

Theo quy định tại Điều 61 Bộ luật Lao động 2019, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở nội dung đào tạo. Học nghề là quá trình người sử dụng lao động tuyển người vào để đào tạo cả về lý thuyết chuyên môn lẫn kỹ năng thực hành. Trong khi đó, tập nghề thuần túy là việc hướng dẫn thực hành công việc, tập làm nghề theo vị trí việc làm cụ thể.

Ví dụ, một bạn trẻ vào xưởng cơ khí để học từ nguyên lý vận hành máy đến cách đứng máy thì đó là học nghề. Nhưng nếu bạn chỉ vào để được thợ cả chỉ tay năm ngón cách hàn xì thực tế ngay tại dây chuyền thì đó thường được coi là tập nghề.

Độ tuổi nào được phép tham gia? Những "vùng cấm" cần lưu ý

Pháp luật lao động Việt Nam rất khắt khe trong việc bảo vệ lao động trẻ em. Thông thường, người học nghề, người tập nghề phải đủ 14 tuổi trở lên và có sức khỏe phù hợp. Tuy nhiên, đối với những ngành nghề nặng nhọc, độc hại hoặc nguy hiểm được quy định tại Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH, độ tuổi tối thiểu phải là 18 tuổi.

Riêng trong các lĩnh vực đặc thù như nghệ thuật, thể dục thể thao, trẻ em dưới 14 tuổi vẫn có thể tham gia nhưng bắt buộc phải có sự đồng ý của cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh.

Học nghề có mất phí không? Cảnh giác với các chiêu trò thu tiền

Một trong những quy định quan trọng nhất tại khoản 3 Điều 61 Bộ luật Lao động 2019 là người sử dụng lao động không được thu học phí khi tuyển người vào đào tạo để làm việc cho mình. Nếu doanh nghiệp cố tình thu tiền dưới bất kỳ hình thức nào, họ có thể bị xử phạt hành chính lên đến 20 triệu đồng theo quy định tại Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

Hợp đồng đào tạo: "Tấm khiên" bảo vệ quyền lợi lao động

Đừng bao giờ bắt đầu học nghề hay tập nghề chỉ bằng một lời hứa miệng. Pháp luật yêu cầu phải ký kết Hợp đồng đào tạo theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014. Hợp đồng này phải ghi rõ:

• Tên nghề đào tạo và các kỹ năng sẽ đạt được.
• Thời gian hoàn thành và địa điểm đào tạo.
• Mức tiền công (nếu có tham gia lao động trực tiếp).
• Cam kết về việc làm sau khi kết thúc khóa học.

Tiền lương và thời gian: Bạn được hưởng những gì?

Về thời gian, việc tập nghề không được kéo dài quá 03 tháng. Đối với học nghề, thời gian sẽ phụ thuộc vào trình độ đào tạo (sơ cấp, trung cấp hay cao đẳng) theo quy định tại Điều 33 Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014.

Về tiền lương, nếu trong quá trình học/tập nghề mà bạn trực tiếp tham gia lao động tạo ra sản phẩm cho doanh nghiệp, bạn phải được trả lương theo mức thỏa thuận giữa hai bên. Đây là quyền lợi chính đáng mà người lao động cần kiên quyết bảo vệ.

Hết thời hạn học nghề, tập nghề, nếu người lao động đạt yêu cầu thì người sử dụng lao động phải ký kết hợp đồng lao động theo quy định.

Việc nắm vững các quy định về học nghề, tập nghề không chỉ giúp bạn tránh bị lợi dụng sức lao động mà còn là bước đệm vững chắc để tiến xa hơn trên con đường sự nghiệp chuyên nghiệp.