Trong đời sống hôn nhân, không hiếm trường hợp một bên vợ hoặc chồng nhận thấy mục đích hôn nhân không đạt được và mong muốn chấm dứt quan hệ pháp lý này, nhưng bên còn lại vì nhiều lý do (tình cảm, tài sản, con cái hoặc đơn giản là muốn gây khó dễ) mà kiên quyết không chịu ký vào đơn ly hôn. Vậy trong bối cảnh pháp luật năm 2025, khi đối phương không hợp tác, bạn cần phải làm gì để bảo vệ quyền lợi của mình?

Quyền yêu cầu ly hôn: Không nhất thiết phải có sự đồng thuận của cả hai

Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng ly hôn chỉ có thể thực hiện khi cả hai vợ chồng cùng đồng ý và ký tên vào đơn. Tuy nhiên, theo quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014, quyền yêu cầu giải quyết ly hôn không chỉ thuộc về cả hai mà còn thuộc về riêng lẻ từng người.

Cụ thể, Điều 51 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định về quyền yêu cầu giải quyết ly hôn như sau:

"1. Vợ, chồng hoặc cả hai người có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn.
2. Cha, mẹ, người thân thích khác có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn khi một bên vợ, chồng do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình, đồng thời là nạn nhân của bạo lực gia đình do chồng, vợ của họ gây ra làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính mạng, sức khỏe, tinh thần của họ."

Như vậy, pháp luật hoàn toàn cho phép bạn thực hiện thủ tục ly hôn theo yêu cầu của một bên (thường gọi là ly hôn đơn phương) ngay cả khi người kia phản đối.

Người vợ suy tư về quyết định ly hôn khi chồng không hợp tác (ảnh minh họa)

Điều kiện để Tòa án chấp nhận giải quyết ly hôn đơn phương

Khác với thuận tình ly hôn, khi ly hôn đơn phương, người yêu cầu phải chứng minh được tình trạng hôn nhân đã trầm trọng đến mức không thể cứu vãn. Điều 56 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 nêu rõ các căn cứ để Tòa án giải quyết cho ly hôn:

• Vợ hoặc chồng có hành vi bạo lực gia đình: Bao gồm bạo lực về thể xác, tinh thần hoặc kinh tế.
• Vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng: Ví dụ như ngoại tình, không thương yêu, quý trọng, chăm sóc, giúp đỡ nhau, bỏ mặc nhau làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được.
• Vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích: Khi một bên yêu cầu ly hôn thì Tòa án giải quyết cho ly hôn.

Lưu ý quan trọng: Theo khoản 3 Điều 51, chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi tối đa cho phụ nữ và trẻ em trong giai đoạn nhạy cảm.

Quy trình thực hiện thủ tục ly hôn khi đối phương không ký đơn

Trong bối cảnh năm 2025, với việc triển khai hệ thống Tòa án nhân dân khu vực, quy trình tố tụng đã có những điều chỉnh để tăng tính hiệu quả. Bạn cần thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

Hồ sơ đầy đủ bao gồm:

• Đơn khởi kiện về việc ly hôn (theo mẫu của Tòa án).
• Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (bản chính).
• Bản sao có chứng thực CCCD/Thẻ Căn cước của cả hai vợ chồng.
• Bản sao có chứng thực Giấy khai sinh của con chung (nếu có).
• Các giấy tờ, tài liệu chứng minh quyền sở hữu tài sản chung, nợ chung (nếu yêu cầu chia tài sản).
• Chứng cứ về việc vi phạm nghĩa vụ hoặc bạo lực gia đình (nếu có).

Hồ sơ pháp lý là yếu tố then chốt trong vụ án ly hôn đơn phương (ảnh minh họa)

Bước 2: Nộp hồ sơ tại Tòa án có thẩm quyền

Theo quy định tại Điều 35 và Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (được sửa đổi bổ sung năm 2025), thẩm quyền giải quyết vụ án ly hôn đơn phương thuộc về Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn (người không ký đơn) cư trú hoặc làm việc.

Bước 3: Thụ lý và Hòa giải

Sau khi nhận đơn và hồ sơ hợp lệ, Tòa án sẽ thông báo nộp tiền tạm ứng án phí. Sau khi nộp biên lai, vụ án chính thức được thụ lý. Tòa án sẽ tiến hành các buổi hòa giải để vợ chồng đoàn tụ hoặc thỏa thuận về các vấn đề con cái, tài sản.

Bước 4: Xét xử sơ thẩm

Nếu hòa giải không thành, Tòa án sẽ đưa vụ án ra xét xử. Tại phiên tòa, nếu có đủ căn cứ cho thấy hôn nhân đã trầm trọng, Tòa án sẽ ra bản án chấm dứt quan hệ hôn nhân.

Giải pháp khi bị đối phương giấu giấy tờ, không cung cấp hồ sơ

Đây là khó khăn lớn nhất khi ly hôn đơn phương. Nếu bạn rơi vào tình cảnh này, hãy áp dụng các cách sau:

• Thiếu Giấy đăng ký kết hôn: Đến UBND nơi đăng ký kết hôn trước đây để xin cấp trích lục (bản sao từ sổ gốc).
• Thiếu Giấy khai sinh của con: Đến UBND nơi đăng ký khai sinh cho con để xin cấp bản sao trích lục.
• Thiếu CCCD của đối phương: Bạn có thể làm đơn đề nghị Tòa án hỗ trợ xác minh nơi cư trú hoặc thu thập chứng cứ theo quy định của pháp luật tố tụng.

Việc ly hôn khi một bên không ký đơn tuy phức tạp và mất nhiều thời gian hơn (thường từ 4-6 tháng hoặc lâu hơn nếu có tranh chấp tài sản phức tạp), nhưng hoàn toàn có thể thực hiện được nếu bạn nắm vững các quy định pháp luật. Để đảm bảo quyền lợi tốt nhất về quyền nuôi con và phân chia tài sản, việc tham vấn ý kiến từ các chuyên gia pháp lý là điều vô cùng cần thiết.