Việc xác định chính xác khoảng thời gian 12 tháng trước khi sinh con là yếu tố sống còn để lao động nữ biết mình có đủ điều kiện hưởng trợ cấp thai sản hay không. Thực tế, rất nhiều trường hợp người lao động bị từ chối giải quyết hồ sơ chỉ vì tính sai mốc thời gian này, dẫn đến việc thiếu hụt số tháng đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) theo quy định.

1. Điều kiện tiên quyết để hưởng chế độ thai sản khi sinh con

Căn cứ theo quy định tại Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2014, điều kiện để lao động nữ sinh con được hưởng chế độ thai sản bao gồm:

• Phải đóng BHXH từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con.
• Trường hợp đặc biệt: Nếu lao động nữ đã đóng BHXH từ đủ 12 tháng trở lên mà khi mang thai phải nghỉ việc để dưỡng thai theo chỉ định của cơ sở y tế có thẩm quyền thì chỉ cần đóng BHXH từ đủ 03 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh.

Trích dẫn Luật: "Người lao động quy định tại các điểm b, c và d khoản 1 Điều này phải đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 06 tháng trở lên trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con hoặc nhận nuôi con nuôi." (Khoản 2 Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2014)

Đặc biệt, pháp luật cũng bảo vệ quyền lợi cho những người đã nghỉ việc trước khi sinh. Nếu bạn đã đủ điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm nhưng đã chấm dứt hợp đồng lao động hoặc thôi việc trước khi sinh con thì vẫn được hưởng đầy đủ các chế độ thai sản theo quy định.

2. Công thức xác định thời gian 12 tháng trước khi sinh con

Đây là nội dung gây nhiều nhầm lẫn nhất. Cách tính này được hướng dẫn chi tiết tại khoản 1 Điều 9 Thông tư 59/2015/TT-BLĐTBXH. Cụ thể, mốc thời gian 12 tháng được xác định dựa trên ngày sinh con và việc tháng đó có đóng BHXH hay không:

Trường hợp 1: Tháng sinh con không được tính vào 12 tháng trước sinh

Tháng sinh con sẽ bị loại ra khỏi danh sách 12 tháng nếu thuộc một trong hai khả năng:

• Lao động nữ sinh con trước ngày 15 của tháng đó.
• Lao động nữ sinh con từ ngày 15 trở đi nhưng tháng đó không đóng BHXH.

Ví dụ: Bạn sinh con ngày 10/11/2020. Vì sinh trước ngày 15 nên tháng 11/2020 không được tính. Thời gian 12 tháng trước sinh của bạn sẽ là từ tháng 11/2019 đến tháng 10/2020.

Trường hợp 2: Tháng sinh con được tính vào 12 tháng trước sinh

Tháng sinh con chỉ được tính vào mốc 12 tháng nếu:

• Lao động nữ sinh con từ ngày 15 trở đi của tháng và tháng đó có đóng BHXH.

Ví dụ: Bạn sinh con ngày 20/11/2020 và công ty vẫn đóng bảo hiểm cho bạn tháng 11. Khi đó, thời gian 12 tháng trước sinh sẽ tính từ tháng 12/2019 đến tháng 11/2020.

3. Quy tắc đóng BHXH khi làm việc không tròn tháng

Nhiều lao động nữ lo lắng khi nghỉ việc giữa tháng thì tháng đó có được tính là tháng đóng bảo hiểm hay không. Câu trả lời nằm ở quy tắc "14 ngày làm việc".

Theo khoản 3 Điều 85 Luật Bảo hiểm xã hội 2014 và hướng dẫn tại khoản 4 Điều 42 Quyết định 595/QĐ-BHXH:

• Nếu người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì không đóng BHXH tháng đó.
• Ngược lại, nếu thời gian làm việc và hưởng lương trong tháng đảm bảo (thường là từ đủ 17 ngày trở lên tùy theo lịch làm việc của đơn vị) thì tháng đó vẫn phải được đóng BHXH đầy đủ.

Tình huống thực tế: Một lao động nữ hết hạn hợp đồng vào ngày 19/04/2020. Tính đến ngày nghỉ, chị đã làm việc được 19 ngày trong tháng 4. Như vậy, chị đã làm việc quá nửa tháng và số ngày nghỉ không lương chưa tới 14 ngày làm việc. Do đó, công ty có trách nhiệm phải đóng BHXH cho chị trọn tháng 4/2020. Tháng này sẽ được tính vào tổng thời gian đóng BHXH để xét duyệt chế độ thai sản.

4. Lời khuyên pháp lý

Để đảm bảo quyền lợi, lao động nữ nên chủ động kiểm tra quá trình đóng BHXH của mình thông qua sổ bảo hiểm hoặc các ứng dụng tra cứu trực tuyến. Trong trường hợp dự kiến sinh con vào đầu tháng, hãy lưu ý rằng tháng đó sẽ không được tính vào mốc 12 tháng, vì vậy bạn cần đảm bảo đã tích lũy đủ ít nhất 6 tháng đóng bảo hiểm trong các tháng trước đó.

Nếu có bất kỳ tranh chấp nào với người sử dụng lao động về việc đóng bảo hiểm trong tháng cuối cùng trước khi nghỉ việc, bạn nên yêu cầu giải thích dựa trên quy tắc 14 ngày làm việc nêu trên để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.