Trong môi trường đơn vị sự nghiệp công lập, việc chấp hành sự phân công, điều động của cấp trên không chỉ là đạo đức nghề nghiệp mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Tuy nhiên, thực tế không ít trường hợp viên chức nảy sinh tâm lý kén chọn việc dễ, bỏ việc khó hoặc thẳng thừng từ chối nhiệm vụ. Vậy dưới góc độ pháp lý, hành vi này sẽ dẫn đến những hệ lụy gì?

Viên chức cần nắm rõ quyền và nghĩa vụ khi nhận nhiệm vụ từ cấp trên (ảnh minh họa)

1. Nghĩa vụ của viên chức trong việc thực hiện nhiệm vụ được giao

Theo quy định tại Luật Viên chức 2010, viên chức là những người làm việc theo chế độ hợp đồng và hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập. Một trong những đặc thù quan trọng của viên chức là phải chịu sự quản lý, kiểm tra và phân công công tác từ người đứng đầu đơn vị.

Cụ thể, tại Điều 19 Luật Viên chức 2010 (được giữ nguyên tại Luật Viên chức sửa đổi 2019) đã quy định rõ về những việc viên chức không được làm:

"1. Trốn tránh trách nhiệm, thoái thác công việc hoặc nhiệm vụ được giao; gây bè phái, mất đoàn kết; tự ý bỏ việc; tham gia đình công."

Như vậy, pháp luật nghiêm cấm hành vi thoái thác nhiệm vụ. Bên cạnh đó, Nghị định 115/2020/NĐ-CP cũng nhấn mạnh quyền hạn của người đứng đầu trong việc bố trí, phân công công tác để đảm bảo bộ máy hoạt động trơn tru.

2. Các mức xử lý kỷ luật khi từ chối nhiệm vụ không có lý do chính đáng

Việc xử lý kỷ luật viên chức hiện nay được thực hiện căn cứ theo Nghị định 112/2020/NĐ-CP. Tùy vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi từ chối nhiệm vụ mà viên chức có thể phải đối mặt với các hình thức kỷ luật khác nhau:

Hình thức Khiển trách

Đây là mức độ nhẹ nhất, áp dụng đối với hành vi vi phạm lần đầu, gây hậu quả ít nghiêm trọng. Theo khoản 4 Điều 16 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, viên chức sẽ bị khiển trách nếu:

• Không chấp hành quyết định phân công công tác của cấp có thẩm quyền;
• Không thực hiện nhiệm vụ được giao mà không có lý do chính đáng.

Việc thảo luận và tiếp nhận nhiệm vụ cần dựa trên tinh thần trách nhiệm cao (ảnh minh họa)

Hình thức Cảnh cáo

Áp dụng khi viên chức đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức khiển trách mà còn tái phạm, hoặc vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả nghiêm trọng (theo Điều 17 Nghị định 112/2020/NĐ-CP).

Hình thức Buộc thôi việc

Đây là mức kỷ luật nặng nhất dành cho viên chức không giữ chức vụ quản lý. Hình thức này được áp dụng trong các trường hợp quy định tại Điều 19 Nghị định 112/2020/NĐ-CP, bao gồm:

• Đã bị xử lý kỷ luật bằng hình thức cảnh cáo mà tái phạm;
• Vi phạm lần đầu nhưng gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

3. Thế nào là "lý do chính đáng" để từ chối nhiệm vụ?

Pháp luật hiện hành không liệt kê cụ thể danh mục các "lý do chính đáng". Tuy nhiên, qua thực tiễn áp dụng và các văn bản hướng dẫn liên quan, lý do chính đáng thường được hiểu là các sự kiện bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan khiến viên chức không thể thực hiện nhiệm vụ, ví dụ như:

• Vấn đề sức khỏe (có xác nhận của cơ sở y tế) không đảm bảo để thực hiện công việc đặc thù;
• Gia đình gặp biến cố lớn (tang chế, thiên tai, hỏa hoạn);
• Nhiệm vụ được giao vi phạm pháp luật hoặc trái với đạo đức nghề nghiệp (trong trường hợp này viên chức có quyền báo cáo lên cấp trên trực tiếp của người ra quyết định).

Nếu từ chối vì lý do cá nhân như "việc khó", "đi xa", "không thích"... thì chắc chắn sẽ không được coi là lý do chính đáng và sẽ bị xem xét kỷ luật.

4. Lời khuyên cho viên chức

Để tránh những rắc rối pháp lý và bảo vệ quyền lợi của mình, viên chức cần lưu ý:

• Luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, sẵn sàng nhận nhiệm vụ theo đúng chức trách, nhiệm vụ trong hợp đồng làm việc.
• Nếu có khó khăn thực sự, cần báo cáo kịp thời bằng văn bản cho cấp trên để tìm giải pháp tháo gỡ thay vì im lặng hoặc tự ý từ chối.
• Nắm vững các quy định tại Nghị định 112/2020/NĐ-CP để biết được quy trình xử lý kỷ luật, từ đó có căn cứ để giải trình hoặc khiếu nại nếu thấy quyết định kỷ luật chưa thỏa đáng.

Việc tuân thủ kỷ luật lao động không chỉ giúp viên chức hoàn thành tốt nhiệm vụ mà còn là yếu tố then chốt để xây dựng một đơn vị sự nghiệp công lập vững mạnh, chuyên nghiệp.