Trong hành trình tìm lại chính mình, việc xác định lại giới tính không chỉ là một nhu cầu cá nhân mà còn là một quyền nhân thân quan trọng được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng được phép can thiệp y tế và thay đổi giấy tờ hộ tịch. Vậy theo quy định hiện hành (tính đến năm 2019), khi nào một cá nhân có quyền yêu cầu xác định lại giới tính?

Quyền xác định lại giới tính là một phần quan trọng của quyền nhân thân (ảnh minh họa)

Căn cứ pháp lý về quyền xác định lại giới tính

Theo quy định tại Điều 36 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền xác định lại giới tính trong các trường hợp cụ thể sau:

1. Cá nhân có quyền xác định lại giới tính. Việc xác định lại giới tính của một người được thực hiện trong trường hợp giới tính của người đó bị khuyết tật bẩm sinh hoặc chưa định hình chính xác mà cần có sự can thiệp của y học nhằm xác định rõ giới tính.

Như vậy, pháp luật Việt Nam chỉ cho phép xác định lại giới tính đối với hai nhóm đối tượng chính: người có khuyết tật bẩm sinh về giới tính và người có giới tính chưa được định hình chính xác. Điều này hoàn toàn khác biệt với khái niệm "chuyển đổi giới tính" đối với những người đã hoàn thiện về mặt sinh học nhưng có mong muốn thay đổi giới tính theo tâm lý.

Tiêu chuẩn y tế khắt khe theo Nghị định 88/2008/NĐ-CP

Để cụ thể hóa các trường hợp nêu trên, Nghị định 88/2008/NĐ-CP đã đưa ra các tiêu chuẩn y tế rất chi tiết:

• Khuyết tật bẩm sinh về giới tính: Là những bất thường ở bộ phận sinh dục ngay từ khi mới sinh, bao gồm: Nam lưỡng giới giả nữ, Nữ lưỡng giới giả nam hoặc Lưỡng giới thật.
• Giới tính chưa được định hình chính xác: Là trường hợp chưa thể phân biệt được một người là nam hay nữ xét về cả bộ phận sinh dục và nhiễm sắc thể giới tính.

Việc can thiệp y tế phải được thực hiện tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được Bộ Y tế hoặc Sở Y tế cho phép. Quy trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa khám lâm sàng (ngoại hình, bộ phận sinh dục, trắc nghiệm tâm lý) và cận lâm sàng (siêu âm, xét nghiệm nhiễm sắc thể, nội tiết tố).

Việc tư vấn y tế và tâm lý là bước không thể thiếu trong quy trình xác định lại giới tính (ảnh minh họa)

Những hành vi bị nghiêm cấm và mức xử phạt

Nhằm bảo đảm tính nghiêm minh và bảo vệ quyền lợi của cá nhân, Nghị định 88/2008/NĐ-CP quy định rõ các hành vi bị cấm như: thực hiện chuyển đổi giới tính cho người đã hoàn thiện về giới tính; tiết lộ thông tin cá nhân hoặc phân biệt đối xử với người đã xác định lại giới tính.

Về chế tài xử phạt, Điều 35 Nghị định 176/2013/NĐ-CP quy định:

• Phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi tiết lộ thông tin hoặc phân biệt đối xử.
• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi thực hiện xác định lại giới tính khi chưa được phép hoặc thực hiện chuyển đổi giới tính cho người đã hoàn thiện về giới tính.
• Biện pháp khắc phục hậu quả: Buộc xin lỗi trực tiếp người bị phân biệt đối xử.

Quyền lợi và nghĩa vụ sau khi xác định lại giới tính

Sau khi hoàn tất quá trình can thiệp y tế và nhận được Giấy chứng nhận y tế, cá nhân có quyền và nghĩa vụ đăng ký thay đổi hộ tịch tại Ủy ban nhân dân cấp huyện. Việc thay đổi này giúp cá nhân có quyền nhân thân phù hợp với giới tính mới, từ đó thuận tiện hơn trong các giao dịch dân sự, học tập và làm việc.

Pháp luật Việt Nam luôn đề cao nguyên tắc bảo đảm mỗi người được sống đúng với giới tính của mình trên cơ sở khoa học và tự nguyện. Nếu bạn hoặc người thân thuộc diện cần xác định lại giới tính, hãy tìm đến các cơ sở y tế uy tín và thực hiện đúng các thủ tục pháp lý để được bảo vệ quyền lợi chính đáng.