Trong quá trình tham gia giao thông, không ít tài xế thường đặt câu hỏi: "Tôi không vi phạm gì, tại sao CSGT lại dừng xe?" hay "CSGT phải cho tôi xem hình ảnh vi phạm thì tôi mới xuất trình giấy tờ". Đây là những tình huống pháp lý thường gặp, đặc biệt là từ khi Thông tư 32/2023/TT-BCA chính thức có hiệu lực từ giữa tháng 9/2023. Việc hiểu đúng quyền và nghĩa vụ của mình sẽ giúp người dân ứng xử văn minh và đúng luật.

Trách nhiệm chứng minh vi phạm thuộc về ai?

Theo quy định cơ bản tại điểm đ khoản 1 Điều 3 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012, người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính. Điều này có nghĩa là khi muốn ra quyết định xử phạt, CSGT phải có căn cứ xác đáng để khẳng định cá nhân, tổ chức đã thực hiện hành vi vi phạm.

"Người có thẩm quyền xử phạt có trách nhiệm chứng minh vi phạm hành chính. Cá nhân, tổ chức bị xử phạt có quyền tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp chứng minh mình không vi phạm hành chính"

Cụ thể hơn, trong lĩnh vực giao thông, việc chứng minh này có thể thực hiện qua nhiều hình thức: trực tiếp phát hiện bằng mắt thường, qua các phương tiện thiết bị kỹ thuật nghiệp vụ (camera giám sát, máy bắn tốc độ, thiết bị đo nồng độ cồn...) hoặc qua tin báo, phản ánh của người dân. Tuy nhiên, một hiểu lầm phổ biến là tài xế cho rằng phải được xem bằng chứng trước khi đưa giấy tờ. Thực tế pháp luật quy định trình tự có phần khác biệt.

Khi nào CSGT được dừng xe kiểm tra dù tài xế "không lỗi"?

Nhiều người vẫn giữ quan niệm cũ là "phải có lỗi mới được dừng xe". Tuy nhiên, căn cứ vào Điều 16 Thông tư 32/2023/TT-BCA, CSGT có quyền dừng phương tiện để kiểm soát trong 4 trường hợp cụ thể mà không nhất thiết phải phát hiện vi phạm ngay từ đầu:

• Thực hiện mệnh lệnh, kế hoạch: Các đợt tổng kiểm soát hoặc tuần tra theo chuyên đề đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
• Theo văn bản đề nghị: Từ cơ quan điều tra hoặc cơ quan chức năng để bảo đảm an ninh trật tự, đấu tranh phòng chống tội phạm, dịch bệnh...
• Tin báo, phản ánh: Có thông tin từ tổ chức, cá nhân về hành vi vi phạm pháp luật của người và phương tiện.
• Trực tiếp phát hiện vi phạm: Các hành vi vi phạm quy định về giao thông đường bộ.

Như vậy, nếu thuộc các trường hợp kiểm tra theo chuyên đề hoặc kế hoạch, CSGT hoàn toàn có quyền yêu cầu dừng xe và kiểm tra giấy tờ ngay cả khi bạn đang đi đúng luật. Lúc này, việc yêu cầu CSGT "chứng minh lỗi rồi mới đưa giấy tờ" là không đúng quy định.

Quy trình kiểm soát giấy tờ và sự xuất hiện của VNeID

Khi đã dừng phương tiện đúng quy định, CSGT sẽ tiến hành kiểm soát các loại giấy tờ theo khoản 2 Điều 12 Thông tư 32/2023/TT-BCA. Danh mục bao gồm: Giấy phép lái xe, Đăng ký xe, Giấy chứng nhận kiểm định (với xe cần kiểm định), Bảo hiểm bắt buộc...

Một điểm mới đáng chú ý tại thời điểm cuối năm 2023 là việc kiểm soát qua ứng dụng VNeID. Nếu các thông tin giấy tờ đã được tích hợp và xác thực trên tài khoản định danh điện tử mức độ 2, việc kiểm tra qua ứng dụng có giá trị tương đương với việc kiểm tra giấy tờ bản giấy. Đây là bước tiến lớn trong cải cách hành chính, giúp người dân thuận tiện hơn khi quên mang theo ví tiền hay giấy tờ gốc.

Ngoài ra, CSGT còn có quyền kiểm soát điều kiện an toàn kỹ thuật của xe (đèn, còi, lốp, biển số...) và việc chấp hành quy định về vận tải (hàng hóa, số người chở trên xe). Tất cả các hoạt động này đều nhằm mục tiêu cao nhất là đảm bảo an toàn cho chính người tham gia giao thông.

Lời khuyên cho tài xế: Ứng xử sao cho đúng?

Khi bị CSGT dừng xe, thay vì tranh cãi gay gắt về việc "chứng minh lỗi", tài xế nên thực hiện theo các bước sau:

1. Giữ thái độ bình tĩnh, lịch sự: Chào hỏi và lắng nghe thông báo về lý do dừng xe từ cán bộ làm nhiệm vụ.
2. Xuất trình giấy tờ: Thực hiện nghĩa vụ xuất trình giấy tờ (bản giấy hoặc qua VNeID) để cán bộ kiểm tra tính hợp pháp.
3. Yêu cầu xem bằng chứng (nếu có vi phạm): Nếu CSGT thông báo bạn vi phạm một lỗi cụ thể (ví dụ: quá tốc độ), bạn có quyền đề nghị được xem hình ảnh, kết quả thu thập được. Theo luật, nếu tại nơi kiểm soát chưa có ngay hình ảnh, CSGT sẽ hướng dẫn bạn đến trụ sở đơn vị để xem khi giải quyết vi phạm.
4. Ghi ý kiến vào biên bản: Nếu bạn không đồng ý với lỗi vi phạm, hãy ghi rõ ý kiến của mình vào phần dành cho người vi phạm trong biên bản thay vì từ chối ký hoặc có hành vi cản trở.

Việc nắm vững các quy định tại Thông tư 32/2023/TT-BCA không chỉ giúp bạn bảo vệ quyền lợi chính đáng mà còn góp phần xây dựng văn hóa giao thông thượng tôn pháp luật.