Việc dự tuyển vào các trường Công an nhân dân và Quân đội nhân dân luôn là ước mơ của nhiều bạn trẻ. Tuy nhiên, đây cũng là những khối trường có tiêu chuẩn tuyển chọn khắt khe nhất, đặc biệt là về lý lịch chính trị và phẩm chất đạo đức. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất mà thí sinh thường gặp phải là: Liệu bố mẹ từng đi tù hoặc có án tích thì con có được dự thi hay không?

Tiêu chuẩn khắt khe về phẩm chất chính trị và đạo đức

Theo quy định tại Thông tư 15/2016/TT-BCA, thí sinh dự tuyển vào các trường Công an phải đảm bảo các tiêu chuẩn về phẩm chất chính trị theo quy định của Bộ Công an về tuyển người vào lực lượng Công an nhân dân. Cụ thể, tại điểm c khoản 2 Điều 6 nhấn mạnh việc thẩm tra lý lịch phải đảm bảo sự trong sạch, rõ ràng và trung thành với sự nghiệp cách mạng.

Tương tự, đối với khối trường Quân đội, Thông tư 17/2016/TT-BQP (được sửa đổi bởi Thông tư 42/2017/TT-BQP và Thông tư 24/2018/TT-BQP) quy định tại Điều 14 rằng thí sinh phải có lý lịch chính trị gia đình và bản thân rõ ràng, đủ điều kiện để kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam.

Lý lịch gia đình: "Nút thắt" quan trọng trong xét tuyển

Trong quá trình sơ tuyển, cơ quan chức năng sẽ tiến hành thẩm tra lý lịch ba đời của thí sinh. Nếu bố hoặc mẹ từng có tiền án, tiền sự hoặc đang chấp hành hình phạt tù, điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thẩm tra lý lịch chính trị. Pháp luật quy định người đang chấp hành án hoặc chưa được xóa án tích thì không đảm bảo tiêu chuẩn về lý lịch chính trị để tuyển dụng vào lực lượng vũ trang.

Tuy nhiên, một điểm sáng pháp lý quan trọng nằm ở chế định xóa án tích. Theo quy định tại Điều 69 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):

"Người được xóa án tích coi như chưa bị kết án."

Điều này có nghĩa là về mặt pháp lý, sau khi được xóa án tích, người đó trở thành người không có án tích. Tuy nhiên, thực tế xét tuyển vào ngành Công an, Quân đội lại có những đặc thù riêng. Ngay cả khi đã được xóa án tích, việc xét tuyển vẫn phụ thuộc vào tính chất, mức độ nguy hiểm của tội phạm mà bố mẹ đã thực hiện (ví dụ: các tội xâm phạm an ninh quốc gia, các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng...).

Chế định xóa án tích và cơ hội cho thí sinh

Để xác định thí sinh có đủ điều kiện hay không, cần căn cứ vào việc bố mẹ đã được xóa án tích hay chưa. Theo Điều 70 Bộ luật Hình sự 2015, có các trường hợp đương nhiên được xóa án tích nếu đáp ứng đủ thời gian thử thách và không phạm tội mới. Cụ thể:

• 01 năm đối với hình phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc án treo;
• 02 năm đối với hình phạt tù đến 05 năm;
• 03 năm đối với hình phạt tù từ trên 05 năm đến 15 năm;
• 05 năm đối với hình phạt tù trên 15 năm, tù chung thân hoặc tử hình đã được giảm án.

Nếu bố mẹ thí sinh đã hoàn thành các nghĩa vụ và đủ thời gian quy định để được xóa án tích, thí sinh có thể trình bày rõ trong hồ sơ lý lịch. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng vẫn thuộc về Hội đồng tuyển sinh sau khi đối chiếu với các quy định nội bộ về bảo vệ chính trị nội bộ của Đảng và của riêng ngành Công an, Quân đội.

Lời khuyên cho thí sinh và gia đình

Nếu rơi vào trường hợp này, thí sinh không nên tự ý bỏ cuộc mà cần thực hiện các bước sau:

1. Tìm hiểu kỹ lý lịch: Xác định rõ bố mẹ phạm tội gì, mức án bao nhiêu và đã được xóa án tích hay chưa.
2. Liên hệ sơ tuyển sớm: Thí sinh nên đến Công an quận/huyện hoặc Ban chỉ huy quân sự địa phương nơi đăng ký hộ khẩu thường trú để được tư vấn và hướng dẫn làm hồ sơ sơ tuyển sớm.
3. Trung thực trong khai báo: Tuyệt đối không che giấu thông tin trong lý lịch. Việc gian lận lý lịch nếu bị phát hiện sẽ dẫn đến việc bị hủy kết quả trúng tuyển ngay lập tức, dù thí sinh đã nhập học.

Tóm lại, cơ hội dự thi vào trường Công an, Quân đội khi bố mẹ từng có án tích là có thể nếu đã được xóa án tích và tội danh không thuộc danh mục cấm đặc biệt của ngành. Thí sinh cần chủ động nắm bắt thông tin pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.