Tình trạng cây xanh của nhà hàng xóm vươn cành, xẻ rễ sang phần đất của gia đình mình là nguyên nhân dẫn đến không ít mâu thuẫn âm ỉ, thậm chí là tranh chấp gay gắt tại các khu dân cư. Nhiều người vì quá bức xúc đã tự ý chặt bỏ, dẫn đến những hệ lụy pháp lý không đáng có. Vậy dưới góc độ pháp lý, chủ đất có quyền xử lý phần cây "vượt rào" này như thế nào để vừa bảo vệ quyền lợi, vừa không vi phạm pháp luật?

Nghĩa vụ tôn trọng ranh giới thửa đất của người sử dụng đất

Trong quan hệ láng giềng, việc tôn trọng ranh giới không chỉ là đạo đức ứng xử mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Theo quy định tại Điều 170 Luật Đất đai 2013, người sử dụng đất có những nghĩa vụ cơ bản sau:

"1. Sử dụng đất đúng mục đích, đúng ranh giới thửa đất, đúng quy định về sử dụng độ sâu trong lòng đất và chiều cao trên không, bảo vệ các công trình công cộng trong lòng đất và tuân theo các quy định khác của pháp luật có liên quan..."

Như vậy, quyền sử dụng đất của mỗi cá nhân, hộ gia đình được giới hạn trong phạm vi ranh giới đã được xác định. Mọi hành vi sử dụng vượt quá ranh giới này, dù là ở trên không (cành cây) hay dưới lòng đất (rễ cây), nếu không được sự đồng ý của chủ sở hữu bất động sản liền kề thì đều có dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ của người sử dụng đất.

Quy định về ranh giới và việc trồng cây theo Bộ luật Dân sự 2015

Để cụ thể hóa việc xử lý các tình huống phát sinh tại ranh giới, Điều 175 Bộ luật Dân sự 2015 đã quy định rất rõ ràng về ranh giới giữa các bất động sản:

"2. Người sử dụng đất được sử dụng không gian và lòng đất theo chiều thẳng đứng từ ranh giới của thửa đất phù hợp với quy định của pháp luật và không được làm ảnh hưởng đến việc sử dụng đất của người khác.

Người sử dụng đất chỉ được trồng cây và làm các việc khác trong khuôn viên đất thuộc quyền sử dụng của mình và theo ranh giới đã được xác định; nếu rễ cây, cành cây vượt quá ranh giới thì phải xén rễ, cắt, tỉa cành phần vượt quá, trừ trường hợp có thỏa thuận khác."

Quy định này khẳng định hai nguyên tắc quan trọng:

• Thứ nhất: Chủ cây chỉ được phép trồng cây trong phạm vi đất của mình.
• Thứ hai: Khi cây phát triển vượt quá ranh giới, chủ cây có nghĩa vụ phải chủ động xén rễ, cắt tỉa phần vượt quá đó.

Quy trình xử lý khi cây hàng xóm lấn sang đất nhà mình

Dựa trên các quy định nêu trên, khi gặp trường hợp cây của nhà hàng xóm vượt qua ranh giới, bạn nên thực hiện theo các bước sau để đảm bảo đúng trình tự pháp luật:

1. Trao đổi và thỏa thuận trực tiếp

Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Bạn nên thông báo cho hàng xóm về việc cây của họ đang gây ảnh hưởng đến không gian hoặc công trình của gia đình mình. Hãy yêu cầu họ thực hiện nghĩa vụ cắt tỉa theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015. Việc thỏa thuận có thể bao gồm thời gian cắt tỉa hoặc phương án xử lý phần cành, rễ vượt rào.

2. Yêu cầu chính quyền địa phương can thiệp

Nếu sau khi đã trao đổi mà hàng xóm cố tình không thực hiện hoặc có thái độ thách thức, bạn không nên tự ý chặt phá cây của họ (vì có thể dẫn đến tranh chấp về hủy hoại tài sản). Thay vào đó, hãy làm đơn kiến nghị gửi UBND cấp xã/phường nơi có đất để yêu cầu hòa giải và giải quyết tranh chấp đất đai, ranh giới.

3. Khởi kiện ra Tòa án

Trong trường hợp hòa giải tại cơ sở không thành, bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu hàng xóm chấm dứt hành vi cản trở quyền sử dụng đất hợp pháp của mình và bồi thường thiệt hại (nếu có).

Lưu ý quan trọng: Có được tự ý chặt cây hàng xóm?

Pháp luật quy định chủ cây phải cắt tỉa phần vượt quá ranh giới, nhưng không mặc nhiên cho phép chủ đất bị lấn chiếm được tự ý chặt bỏ mà không thông báo. Việc tự ý chặt phá cây xanh của người khác khi chưa có sự đồng ý hoặc chưa qua các bước hòa giải có thể khiến bạn rơi vào rắc rối pháp lý, thậm chí phải bồi thường nếu làm chết cây hoặc gây thiệt hại lớn cho tài sản của hàng xóm.

Tóm lại, việc xử lý cây hàng xóm vượt ranh giới cần sự khéo léo và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của Luật Đất đai 2013 và Bộ luật Dân sự 2015. Hãy luôn ưu tiên giải pháp đối thoại để giữ gìn tình làng nghĩa xóm trước khi nhờ đến sự can thiệp của pháp luật.