Trong hoạt động soạn thảo văn bản hành chính và hợp đồng kinh tế, việc đảm bảo tính chính xác về ngôn ngữ không chỉ thể hiện sự chuyên nghiệp mà còn tránh được những hiểu lầm pháp lý không đáng có. Một trong những vấn đề gây lúng túng nhất chính là cách sử dụng "i" và "y". Vậy, viết thế nào mới thực sự đúng chuẩn?

Quy tắc sử dụng "i" và "y" theo Quyết định 1989/QĐ-BGDĐT

Để thống nhất cách viết trong giáo dục và các văn bản liên quan, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định 1989/QĐ-BGDĐT. Cụ thể, tại Điều 9 Quyết định 1989/QĐ-BGDĐT, quy tắc được xác lập như sau:

1. Cách viết âm "i"

• Âm "i" đứng ngay sau phụ âm đầu: Trong trường hợp này, chữ "i" được ưu tiên sử dụng. Ví dụ: Hi vọng, kỉ niệm, lí luận, mĩ thuật, bác sĩ, tỉ lệ…
• Âm tiết chứa âm "i" là tên riêng: Phải viết đúng theo tên riêng đã được đăng ký hoặc sử dụng phổ biến, không phân biệt cứng nhắc giữa "i" hay "y". Ví dụ: Vi Văn Định, Đường Song Vi...

2. Cách viết âm "y"

Âm "y" được sử dụng trong các trường hợp đặc thù sau:

• Sử dụng trong các từ ngữ chuyên môn hoặc theo thói quen ngôn ngữ đã được chấp nhận rộng rãi trong soạn thảo văn bản, hợp đồng. Ví dụ: Quy định, tuỷ sống, chung thuỷ, huỷ hợp đồng…
• Tên riêng: Giữ nguyên theo cách viết của chủ thể. Ví dụ: Nguyễn Vỹ, Thy Ngọc…

Nguyên tắc kết hợp thực tế giữa "i" và "y"

Bên cạnh các quy định cứng, kinh nghiệm thực tế trong việc sử dụng tiếng Việt cũng chỉ ra một số nguyên tắc bổ trợ quan trọng:

• Đứng một mình: Thường viết là "y" (Ví dụ: y tế, ý nghĩa).
• Đứng sau âm đệm "u": Viết là "y" (Ví dụ: suy nghĩ, quy định).
• Đứng đầu tiếng: Viết là "i" (Ví dụ: in ấn, im lặng).
• Đứng cuối tiếng: Thường viết là "i" (Ví dụ: chui lủi, hoa nhài), ngoại trừ các nguyên âm đôi như uy, ay, ây.
• Nguyên âm đôi "iê" đứng đầu tiếng: Chuyển "i" thành "y" (Ví dụ: yên ả, yêu thương).

Xử lý các trường hợp chưa rõ chuẩn chính tả

Thực tế ngôn ngữ luôn vận động, dẫn đến một số từ ngữ chưa có sự thống nhất tuyệt đối. Theo Quyết định 240/QĐ của Bộ Giáo dục, các nguyên tắc sau đây được áp dụng:

"Tùy từng trường hợp mà căn cứ vào nhiều tiêu chí khác nhau để sử dụng thích hợp như tiêu chí về phát âm hay về từ nguyên."

Nếu thói quen phát âm của đa số người trong xã hội đã định hình, chúng ta nên tuân theo thói quen đó (Ví dụ: chỏng gọng thay vì chổng gọng). Trong trường hợp tồn tại hai hình thức song song mà chưa rõ chuẩn duy nhất, pháp luật tạm thời chấp nhận cả hai (Ví dụ: eo sèo và eo xèo; sứ mạng và sứ mệnh).

Việc nắm vững các quy tắc này không chỉ giúp văn bản của bạn trở nên chỉn chu mà còn khẳng định vị thế và sự cẩn trọng của người soạn thảo trong mọi giao dịch dân sự và kinh tế.