Trong bối cảnh quản lý thuế ngày càng chặt chẽ, việc kê khai thông tin về quan hệ liên kết và giao dịch liên kết đã trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng và phức tạp nhất đối với các doanh nghiệp khi thực hiện quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN). Phụ lục 01 ban hành kèm theo Nghị định 20/2017/NĐ-CP không chỉ đơn thuần là một biểu mẫu kê khai mà còn là căn cứ để cơ quan thuế đánh giá rủi ro và thực hiện thanh tra giá chuyển nhượng.

Hiểu rõ về quan hệ liên kết theo quy định hiện hành

Để kê khai đúng Phụ lục 01, trước hết doanh nghiệp cần xác định mình có thuộc đối tượng có quan hệ liên kết hay không. Theo quy định tại Điều 5 Nghị định 20/2017/NĐ-CP, các bên có quan hệ liên kết là các bên có mối quan hệ thuộc một trong các trường hợp như: Một bên nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu của bên kia; hoặc cả hai bên cùng có ít nhất 25% vốn góp của chủ sở hữu do một bên thứ ba nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp...

"Các bên có quan hệ liên kết là các bên có mối quan hệ thuộc một trong các trường hợp: Một bên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp vào việc điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư vào bên kia; Các bên trực tiếp hay gián tiếp cùng chịu sự điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư của một bên khác."

Việc xác định sai quan hệ liên kết dẫn đến bỏ sót giao dịch liên kết là lỗi phổ biến khiến doanh nghiệp đối mặt với nguy cơ bị ấn định thuế và xử phạt vi phạm hành chính về thuế rất nặng.

Các trường hợp được miễn nghĩa vụ kê khai và lập hồ sơ

Không phải mọi doanh nghiệp có giao dịch liên kết đều phải thực hiện đầy đủ các bước kê khai phức tạp. Điều 10 Nghị định 20/2017/NĐ-CP và hướng dẫn tại Thông tư 41/2017/TT-BTC quy định các trường hợp miễn trừ cụ thể:

• Miễn kê khai mục III, IV: Nếu người nộp thuế chỉ phát sinh giao dịch với các bên liên kết là đối tượng nộp thuế TNDN tại Việt Nam, áp dụng cùng mức thuế suất và không bên nào được hưởng ưu đãi thuế.
• Miễn lập Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết: Áp dụng cho doanh nghiệp có tổng doanh thu dưới 50 tỷ đồng và tổng giá trị giao dịch liên kết dưới 30 tỷ đồng; hoặc doanh nghiệp đã ký kết APA...

Hướng dẫn chi tiết các mục trọng yếu trên Phụ lục 01

Phụ lục 01 bao gồm 4 mục chính, yêu cầu sự chính xác tuyệt đối về số liệu:

Mục I: Thông tin về các bên liên kết

Doanh nghiệp cần liệt kê đầy đủ tên, quốc gia, mã số thuế và hình thức quan hệ liên kết (theo các mã từ a đến l quy định tại Nghị định). Đây là bước định danh các đối tượng tham gia giao dịch.

Mục II: Các trường hợp được miễn trừ

Tại đây, doanh nghiệp tích chọn vào các ô tương ứng nếu thuộc diện được miễn kê khai hoặc miễn lập hồ sơ. Lưu ý, dù được miễn lập hồ sơ, doanh nghiệp vẫn phải kê khai Mục I và Mục II.

Mục III và IV: Thông tin xác định giá và kết quả kinh doanh

Đây là phần khó nhất, yêu cầu doanh nghiệp phải phân loại giao dịch (hàng hóa, dịch vụ, lãi vay...) và xác định giá trị giao dịch theo giá trị ghi nhận sổ sách so với giá trị xác định lại theo giá thị trường (giá giao dịch độc lập). Nếu có sự chênh lệch làm giảm nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp phải thực hiện điều chỉnh tăng lợi nhuận tính thuế.

Đặc biệt, chi phí lãi vay là một điểm nóng pháp lý. Theo khoản 3 Điều 8 Nghị định 20/2017/NĐ-CP, tổng chi phí lãi vay phát sinh trong kỳ của người nộp thuế được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN không vượt quá 20% tổng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh cộng với chi phí lãi vay, chi phí khấu hao (EBITDA).

Lời khuyên từ chuyên gia để tránh rủi ro pháp lý

Việc lập Phụ lục 01 không chỉ là điền số liệu mà là quá trình chứng minh tính khách quan của giá giao dịch. Doanh nghiệp nên:

1. Lưu trữ đầy đủ chứng từ, hợp đồng và hồ sơ chứng minh phương pháp xác định giá.
2. Thường xuyên cập nhật các văn bản hướng dẫn mới nhất từ Tổng cục Thuế để điều chỉnh kịp thời.
3. Sử dụng các dịch vụ tư vấn thuế chuyên nghiệp nếu cấu trúc giao dịch liên kết phức tạp hoặc xuyên biên giới.

Tóm lại, sự minh bạch và tuân thủ đúng quy định tại Nghị định 20/2017/NĐ-CP sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng uy tín với cơ quan quản lý và tránh được những rủi ro tài chính không đáng có trong tương lai.