Trong hệ thống thuế tại Việt Nam, thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công được tính theo phương pháp biểu thuế lũy tiến từng phần. Để xác định số thuế thực tế phải nộp, người lao động được phép trừ đi một số khoản chi phí hợp lý khỏi tổng thu nhập chịu thuế. Việc hiểu và áp dụng đúng các khoản giảm trừ này không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền lợi sát sườn của mỗi cá nhân.

Dưới đây là phân tích chi tiết về 04 khoản giảm trừ quan trọng nhất theo quy định tại Thông tư 111/2013/TT-BTC mà người nộp thuế cần lưu ý trong năm 2020.

1. Giảm trừ gia cảnh cho bản thân người nộp thuế

Giảm trừ gia cảnh là số tiền được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú. Khoản đầu tiên và mặc định chính là giảm trừ cho chính bản thân người nộp thuế.

Theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC, mức giảm trừ được xác định như sau:

"b.1) Đối với người nộp thuế là 09 triệu đồng/tháng, 108 triệu đồng/năm."

Một số lưu ý quan trọng:

• Nguyên tắc lựa chọn: Nếu người lao động có nhiều nguồn thu nhập từ tiền lương, tiền công tại nhiều nơi khác nhau, thì tại một thời điểm nhất định, cá nhân chỉ được lựa chọn tính giảm trừ gia cảnh cho bản thân tại một nơi duy nhất.
• Đối với người nước ngoài: Cá nhân cư trú là người nước ngoài được tính giảm trừ từ tháng 1 hoặc từ tháng đến Việt Nam (nếu lần đầu có mặt) cho đến tháng kết thúc hợp đồng và rời Việt Nam.
• Quyết toán cuối năm: Trường hợp trong năm chưa giảm trừ đủ 12 tháng (do nghỉ việc giữa chừng hoặc mới đi làm), cá nhân vẫn được tính đủ 12 tháng khi thực hiện quyết toán thuế TNCN vào cuối năm.

2. Giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc

Đây là khoản giảm trừ dành cho những người mà người nộp thuế có trách nhiệm nuôi dưỡng. Để được hưởng khoản này, người nộp thuế bắt buộc phải thực hiện đăng ký thuế và được cấp mã số thuế cho người phụ thuộc.

Mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc hiện nay là 3,6 triệu đồng/tháng. Số lượng người phụ thuộc không bị hạn chế, miễn là đáp ứng đủ điều kiện về đối tượng và thu nhập theo quy định của pháp luật.

Các đối tượng được tính là người phụ thuộc bao gồm: Con cái (dưới 18 tuổi hoặc trên 18 tuổi nhưng bị khuyết tật, không có khả năng lao động); Vợ hoặc chồng; Cha đẻ, mẹ đẻ; và các cá nhân khác không nơi nương tựa mà người nộp thuế trực tiếp nuôi dưỡng. Điều kiện chung là những người này phải có thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 1.000.000 đồng.

3. Giảm trừ các khoản bảo hiểm bắt buộc và quỹ hưu trí

Pháp luật thuế TNCN cho phép người lao động trừ các khoản đóng góp an sinh xã hội ra khỏi thu nhập chịu thuế. Điều này nhằm đảm bảo tính công bằng khi người lao động đã thực hiện nghĩa vụ đóng góp vào các quỹ bảo hiểm công cộng.

Căn cứ khoản 2 Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC, các khoản được giảm trừ bao gồm:

• Bảo hiểm bắt buộc: Bao gồm Bảo hiểm xã hội (8%), Bảo hiểm y tế (1,5%), Bảo hiểm thất nghiệp (1%) và bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp (đối với một số ngành đặc thù).
• Quỹ hưu trí tự nguyện: Mức đóng vào quỹ hưu trí tự nguyện hoặc mua bảo hiểm hưu trí tự nguyện được trừ tối đa không quá 01 triệu đồng/tháng. Con số này bao gồm cả phần doanh nghiệp đóng cho người lao động và phần người lao động tự đóng.

Người nộp thuế cần lưu ý giữ lại các chứng từ, biên lai nộp tiền để làm căn cứ xác định thu nhập được trừ khi thực hiện kê khai.

4. Khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học

Nhằm khuyến khích các hoạt động vì cộng đồng, Nhà nước quy định các khoản chi đóng góp từ thiện, nhân đạo của cá nhân cư trú sẽ được trừ vào thu nhập trước khi tính thuế. Tuy nhiên, các khoản đóng góp này phải được thực hiện thông qua các tổ chức, quỹ được thành lập hợp pháp.

Theo khoản 3 Điều 9 Thông tư 111/2013/TT-BTC, các tổ chức này bao gồm:

• Cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người khuyết tật, người già không nơi nương tựa.
• Các quỹ từ thiện, quỹ nhân đạo, quỹ khuyến học được thành lập theo quy định (Ví dụ như quy định tại Nghị định 93/2019/NĐ-CP vừa có hiệu lực từ đầu năm 2020).

Mức giảm trừ tối đa cho khoản này không vượt quá thu nhập tính thuế từ tiền lương, tiền công của năm phát sinh đóng góp. Lưu ý rằng nếu trong năm cá nhân không sử dụng hết mức giảm trừ từ thiện thì không được chuyển sang năm tính thuế tiếp theo.

Việc nắm vững 04 nhóm giảm trừ nêu trên là chìa khóa để người lao động chủ động trong việc quản lý tài chính cá nhân và thực hiện đúng quy định của pháp luật thuế trong năm 2020.