Trong bối cảnh các hoạt động thiện nguyện ngày càng phổ biến, việc xuất hiện những tin đồn thất thiệt, cáo buộc vô căn cứ về việc "ăn chặn" tiền từ thiện đã gây ra không ít hệ lụy nghiêm trọng. Pháp luật Việt Nam quy định rất rõ ràng về các chế tài xử lý đối với hành vi vu khống, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người khác, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự.

1. Thế nào là hành vi vu khống theo quy định pháp luật?

Theo quy định tại Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017), tội vu khống được xác định qua các hành vi cụ thể sau:

• Bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật: Nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
• Bịa đặt người khác phạm tội: Và tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền dù biết rõ họ không thực hiện hành vi đó.

Cần lưu ý rằng, yếu tố "biết rõ là sai sự thật" là căn cứ quan trọng để phân biệt giữa việc tố giác tội phạm ngay thẳng và hành vi vu khống có ý đồ xấu. Nếu một người chỉ vì nghi ngờ và tố giác dựa trên những căn cứ chưa đầy đủ nhưng không có ý đồ bịa đặt thì có thể không bị coi là vu khống.

"Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm: a) Bịa đặt hoặc loan truyền những điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác; b) Bịa đặt người khác phạm tội và tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền."

2. Xử phạt hành chính đối với hành vi vu khống trên mạng xã hội

Với sự bùng nổ của mạng xã hội, việc tung tin đồn thất thiệt về việc ăn chặn từ thiện thường diễn ra trên các nền tảng như Facebook, YouTube hay TikTok. Tùy vào tính chất và mức độ, người vi phạm có thể bị xử phạt theo các nghị định sau:

Xử phạt theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP

Tại điểm a khoản 3 Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi khiêu khích, trêu ghẹo, xúc phạm, lăng mạ, bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của người khác có thể bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng.

Xử phạt theo Nghị định 15/2020/NĐ-CP

Nếu hành vi vu khống được thực hiện thông qua việc cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, sai sự thật trên mạng xã hội, người vi phạm sẽ bị xử phạt theo điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP. Mức phạt tiền áp dụng là từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với tổ chức (cá nhân vi phạm mức phạt bằng 1/2).

3. Truy cứu trách nhiệm hình sự: Khi nào đối mặt với án tù?

Hành vi vu khống người khác ăn chặn tiền từ thiện sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây ra hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính mà còn vi phạm. Căn cứ Điều 156 Bộ luật Hình sự 2015, các khung hình phạt được quy định như sau:

• Khung 1: Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm đối với các hành vi vu khống cơ bản.
• Khung 2: Phạt tù từ 01 năm đến 03 năm nếu thuộc các trường hợp: có tổ chức; lợi dụng chức vụ, quyền hạn; đối với 02 người trở lên; sử dụng mạng máy tính hoặc mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội...
• Khung 3: Phạt tù từ 03 năm đến 07 năm nếu thuộc các trường hợp: vì động cơ đê hèn; gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên; làm nạn nhân tự sát.

Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

4. Lời khuyên pháp lý để bảo vệ bản thân

Để tránh rơi vào vòng lao lý hoặc bảo vệ quyền lợi khi bị vu khống, người dân cần lưu ý:

1. Kiểm chứng thông tin: Tuyệt đối không chia sẻ những thông tin chưa được kiểm chứng, đặc biệt là các cáo buộc liên quan đến tài chính, đạo đức của cá nhân, tổ chức.
2. Lập vi bằng: Khi phát hiện mình bị vu khống trên mạng, cần nhanh chóng liên hệ văn phòng thừa phát lại để lập vi bằng, lưu giữ bằng chứng trước khi đối tượng xóa bài viết.
3. Tố cáo kịp thời: Gửi đơn tố cáo kèm theo các bằng chứng đã thu thập được đến cơ quan Công an nơi cư trú để yêu cầu xử lý theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.

Việc thượng tôn pháp luật và ứng xử văn minh trên không gian mạng không chỉ bảo vệ uy tín của người khác mà còn bảo vệ chính bản thân chúng ta trước những rủi ro pháp lý không đáng có.