Quyền đại diện và giám hộ khi vợ/chồng mất năng lực hành vi dân sự

Trong đời sống hôn nhân, không ít trường hợp một bên vợ hoặc chồng không may mắc bệnh tâm thần hoặc các bệnh khác dẫn đến mất khả năng nhận thức và làm chủ hành vi. Theo quy định tại Điều 22 Bộ luật Dân sự 2015, khi một người rơi vào tình trạng này, Tòa án sẽ ra quyết định tuyên bố người đó mất năng lực hành vi dân sự dựa trên kết luận giám định pháp y tâm thần.

Điều 22. Mất năng lực hành vi dân sự
1. Khi một người do bị bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi thì theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan hoặc của cơ quan, tổ chức hữu quan, Tòa án ra quyết định tuyên bố người này là người mất năng lực hành vi dân sự trên cơ sở kết luận giám định pháp y tâm thần.

Khi một người đã bị tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự, vấn đề giám hộ sẽ được đặt ra để bảo vệ quyền lợi cho họ. Khoản 1 Điều 53 Bộ luật Dân sự 2015 xác định rõ: "Trường hợp vợ là người mất năng lực hành vi dân sự thì chồng là người giám hộ; nếu chồng là người mất năng lực hành vi dân sự thì vợ là người giám hộ". Như vậy, người chồng đương nhiên trở thành người giám hộ hợp pháp cho vợ mình.

Chồng có được bán tài sản chung để chữa bệnh cho vợ không?

Đây là câu hỏi mà nhiều người gặp phải khi rơi vào hoàn cảnh ngặt nghèo, cần tiền để chi trả viện phí và chăm sóc người thân. Căn cứ vào Điều 58 Bộ luật Dân sự 2015 về quyền của người giám hộ, pháp luật cho phép người giám hộ thực hiện các quyền sau:

• Sử dụng tài sản của người được giám hộ để chăm sóc, chi dùng cho những nhu cầu thiết yếu.
• Đại diện cho người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ.

Đối với tài sản chung của vợ chồng (như quyền sử dụng đất, nhà ở), người chồng với tư cách là người giám hộ sẽ thay mặt vợ thực hiện các giao dịch chuyển nhượng. Tuy nhiên, việc bán tài sản này phải nhằm mục đích phục vụ nhu cầu thiết yếu, chăm sóc và chữa bệnh cho người vợ. Nếu việc bán tài sản không chứng minh được mục đích này hoặc gây thiệt hại đến quyền lợi của người vợ, giao dịch có thể bị vô hiệu hoặc người chồng phải bồi thường thiệt hại.

Thủ tục pháp lý cần lưu ý khi thực hiện giao dịch

Dù có quyền đại diện, nhưng để giao dịch bán tài sản chung (đặc biệt là bất động sản) có hiệu lực pháp luật, người chồng cần thực hiện các bước sau:

1. Quyết định của Tòa án: Phải có quyết định của Tòa án tuyên bố vợ mất năng lực hành vi dân sự. Đây là văn bản pháp lý quan trọng nhất để xác lập tư cách giám hộ.
2. Công chứng, chứng thực: Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất phải được công chứng tại Văn phòng công chứng hoặc chứng thực tại UBND cấp xã. Tại đây, Công chứng viên sẽ kiểm tra hồ sơ năng lực hành vi và tư cách đại diện của người chồng.
3. Đăng ký biến động: Sau khi công chứng, người chồng tiến hành nộp hồ sơ tại Văn phòng đăng ký đất đai để sang tên cho người mua theo đúng quy định.

Việc nắm vững các quy định tại Bộ luật Dân sự 2015 không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi cho người bệnh mà còn đảm bảo an toàn pháp lý cho các giao dịch dân sự trong gia đình.