Tai nạn giao thông là điều không ai mong muốn, nhưng khi nó xảy ra, đặc biệt là với các phương tiện kinh doanh vận tải như taxi, câu hỏi về trách nhiệm bồi thường luôn trở nên phức tạp. Liệu người bị hại nên yêu cầu tài xế trực tiếp gây tai nạn hay pháp nhân quản lý hãng taxi đứng ra chịu trách nhiệm? Để giải quyết vấn đề này, chúng ta cần đối chiếu với các quy định cụ thể tại Bộ luật Dân sự 2015.

1. Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Trước hết, cần xác định xem hành vi gây tai nạn có đủ yếu tố để phát sinh trách nhiệm bồi thường hay không. Theo quy định tại khoản 1 Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015:

"1. Người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác."

Như vậy, nếu tài xế taxi có hành vi vi phạm (dù là vô ý hay cố ý) dẫn đến thiệt hại về sức khỏe hoặc tài sản của người khác, thì đây chính là căn cứ pháp lý để yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng.

2. Khi nào hãng taxi phải đứng ra bồi thường?

Trong hoạt động kinh doanh vận tải, tài xế thường là người làm công cho hãng taxi. Do đó, trách nhiệm của pháp nhân đối với hành vi của nhân viên được quy định rất rõ ràng. Nếu tại thời điểm xảy ra tai nạn, tài xế đang thực hiện nhiệm vụ được hãng giao (đang trong ca trực, đang chở khách hoặc đi đón khách theo lệnh điều động), thì hãng taxi phải có trách nhiệm bồi thường trước cho người bị hại.

Cụ thể, Điều 600 Bộ luật Dân sự 2015 quy định về bồi thường thiệt hại do người làm công gây ra như sau:

"Cá nhân, pháp nhân phải bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề gây ra trong khi thực hiện công việc được giao và có quyền yêu cầu người làm công, người học nghề có lỗi trong việc gây thiệt hại phải hoàn trả một khoản tiền theo quy định của pháp luật."

Quy định này nhằm bảo vệ quyền lợi của người bị hại, giúp họ có thể nhận được bồi thường nhanh chóng từ một đơn vị có năng lực tài chính tốt hơn là cá nhân tài xế. Sau khi bồi thường, hãng taxi có quyền yêu cầu tài xế hoàn trả lại số tiền đó nếu xác định tài xế có lỗi.

3. Trường hợp tài xế phải tự chịu trách nhiệm cá nhân

Không phải lúc nào hãng taxi cũng là bên chịu trách nhiệm cuối cùng. Nếu tài xế sử dụng xe taxi vào mục đích cá nhân ngoài giờ làm việc, hoặc tự ý sử dụng phương tiện mà không có sự đồng ý của hãng để thực hiện các công việc riêng, thì lúc này tài xế sẽ phải tự mình bồi thường.

Bên cạnh đó, xe ô tô được coi là nguồn nguy hiểm cao độ. Theo khoản 2 Điều 601 Bộ luật Dân sự 2015:

"2. Chủ sở hữu nguồn nguy hiểm cao độ phải bồi thường thiệt hại do nguồn nguy hiểm cao độ gây ra; nếu chủ sở hữu đã giao cho người khác chiếm hữu, sử dụng thì người này phải bồi thường, trừ trường hợp có thỏa thuận khác."

Trong trường hợp hãng taxi đã giao xe cho tài xế quản lý và sử dụng (ví dụ theo hình thức khoán xe), và tai nạn xảy ra khi tài xế đang chiếm hữu, sử dụng phương tiện này cho mục đích riêng, thì tài xế chính là đối tượng phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường.

4. Lời khuyên pháp lý cho người bị hại

Để đảm bảo quyền lợi tốt nhất khi xảy ra va chạm với xe taxi, người bị hại hoặc thân nhân cần lưu ý các bước sau:

• Giữ nguyên hiện trường: Liên hệ ngay với cơ quan cảnh sát giao thông để lập biên bản vụ việc. Đây là bằng chứng quan trọng nhất để xác định lỗi.
• Xác minh thông tin: Ghi lại biển số xe, tên hãng taxi, thông tin bằng lái của tài xế và đặc biệt là xác định xem tài xế có đang trong ca làm việc hay không (thông qua phù hiệu, lệnh điều xe hoặc ứng dụng của hãng).
• Thương lượng và khởi kiện: Ưu tiên thương lượng trực tiếp với cả tài xế và đại diện hãng taxi. Nếu không đạt được thỏa thuận, người bị hại có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu bồi thường các khoản chi phí cứu chữa, thu nhập bị mất và bồi thường tổn thất tinh thần.

Việc xác định đúng đối tượng bồi thường không chỉ giúp quá trình giải quyết vụ việc diễn ra nhanh chóng mà còn đảm bảo khả năng thi hành án trên thực tế.