Trong cuộc sống hàng ngày, việc nhờ vả nhau thực hiện một công việc nào đó thông qua lời nói diễn ra rất phổ biến. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, liệu những lời "nhờ miệng" này có được coi là một hợp đồng ủy quyền hợp pháp? Và quan trọng hơn, khi xảy ra tranh chấp, liệu lời nói có đủ sức nặng để bảo vệ quyền lợi của các bên?

Bản chất của ủy quyền bằng lời nói theo pháp luật dân sự

Theo quy định tại Điều 562 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng ủy quyền là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên được ủy quyền có nghĩa vụ thực hiện công việc nhân danh bên ủy quyền. Đây được coi là một loại giao dịch dân sự.

Về hình thức của giao dịch, khoản 1 Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015 nêu rõ:

"Giao dịch dân sự được xác lập bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể."

Như vậy, về nguyên tắc chung, pháp luật không cấm việc ủy quyền bằng lời nói. Các bên hoàn toàn có thể thỏa thuận miệng với nhau về việc thay mặt thực hiện các giao dịch, hợp đồng nếu luật không có quy định khác bắt buộc phải lập thành văn bản.

Điều kiện để việc ủy quyền "miệng" có hiệu lực pháp luật

Dù được phép xác lập bằng lời nói, nhưng để một giao dịch ủy quyền có hiệu lực và không bị tuyên vô hiệu, các bên cần đảm bảo các điều kiện quy định tại Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015:

• Năng lực hành vi: Chủ thể tham gia phải có năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự phù hợp.
• Sự tự nguyện: Việc ủy quyền phải hoàn toàn dựa trên ý chí tự nguyện, không bị ép buộc hay lừa dối.
• Nội dung hợp pháp: Mục đích và nội dung ủy quyền không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

Ủy quyền lại bằng lời nói - Có khả thi?

Một vấn đề phát sinh là khi người được ủy quyền muốn giao lại công việc cho người thứ ba. Theo Điều 564 Bộ luật Dân sự 2015, hình thức của hợp đồng ủy quyền lại phải phù hợp với hình thức ủy quyền ban đầu. Điều này có nghĩa là nếu ban đầu bạn ủy quyền bằng lời nói, thì việc ủy quyền lại cũng có thể thực hiện bằng lời nói, miễn là được bên ủy quyền ban đầu đồng ý hoặc do sự kiện bất khả kháng.

Những "vùng cấm": Trường hợp bắt buộc phải lập văn bản

Mặc dù lời nói có giá trị pháp lý, nhưng trong nhiều lĩnh vực quan trọng, để đảm bảo tính minh bạch và an toàn giao dịch, pháp luật bắt buộc việc ủy quyền phải được lập thành văn bản, thậm chí phải công chứng hoặc chứng thực. Điển hình như:

• Đăng ký hộ tịch: Theo Thông tư 04/2020/TT-BTP, việc ủy quyền đăng ký hộ tịch (trừ kết hôn, nhận cha mẹ con) phải lập thành văn bản và được chứng thực.
• Lý lịch tư pháp: Luật Lý lịch tư pháp 2009 yêu cầu việc ủy quyền xin cấp Phiếu lý lịch tư pháp số 1 phải bằng văn bản.
• Mang thai hộ: Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định việc ủy quyền liên quan đến mang thai hộ vì mục đích nhân đạo phải lập thành văn bản có công chứng.

Lời khuyên từ chuyên gia: Dù pháp luật cho phép ủy quyền bằng lời nói trong một số trường hợp, nhưng để tránh tình trạng "lời nói gió bay" và gặp khó khăn khi chứng minh trước cơ quan chức năng hoặc tòa án, người dân nên ưu tiên lập văn bản ủy quyền rõ ràng cho các công việc có giá trị lớn hoặc tính chất phức tạp.