Trong quá trình thực hiện các thủ tục về đất đai, không ít người dân gặp phải tình huống trớ trêu: Văn phòng đăng ký đất đai đã đo vẽ xong nhưng UBND cấp xã lại từ chối ký xác nhận vào hồ sơ địa chính hoặc không cử người dẫn đạc. Điều này khiến hồ sơ bị đình trệ, quyền lợi của người sử dụng đất bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Vậy trong trường hợp này, người dân có thể khởi kiện hay không? Cơ quan nào mới là đối tượng thực sự của vụ kiện hành chính?

Vai trò của UBND cấp xã trong việc lập hồ sơ địa chính

Theo quy định tại Nghị định 101/2024/NĐ-CP, việc đo đạc lập bản đồ địa chính là một quy trình kỹ thuật khắt khe. Trong đó, Điều 5 Nghị định 101/2024/NĐ-CP quy định rõ các bước triển khai, bao gồm việc xác định ranh giới thửa đất và lập bản mô tả ranh giới, mốc giới.

Thông thường, khi đơn vị đo đạc (thuộc Văn phòng đăng ký đất đai hoặc đơn vị tư vấn) tiến hành đo vẽ, cần có sự phối hợp của người dẫn đạc – thường là cán bộ địa chính xã hoặc trưởng thôn/ấp – để xác định chính xác ranh giới thực tế. Việc UBND cấp xã ký xác nhận vào hồ sơ địa chính là một khâu quan trọng để xác nhận tính pháp lý của các yếu tố hình học và hiện trạng sử dụng đất tại địa phương.

Điều 8 Nghị định 101/2024/NĐ-CP quy định:
"2. Sử dụng, khai thác bản đồ địa chính:
a) Bản đồ địa chính, trích đo bản đồ địa chính được cấp có thẩm quyền phê duyệt phải được đưa vào sử dụng cho các mục đích quy định tại khoản 2 Điều 3 của Nghị định này..."

UBND xã không ký hồ sơ: Có kiện được không?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần phân biệt rõ giữa hành vi hành chính bị kiện và hành vi mang tính chất nội bộ theo quy định của Luật Tố tụng hành chính 2015.

1. Hành vi của UBND cấp xã là hành vi nội bộ

Việc UBND cấp xã không cử người dẫn đạc hoặc không đồng ý cho cán bộ chuyên môn ký tên vào hồ sơ địa chính do Văn phòng đăng ký đất đai đo vẽ thường được coi là hành vi không thực hiện nhiệm vụ công vụ mang tính chất nội bộ. Theo điểm c khoản 1 Điều 30 Luật Tố tụng hành chính 2015, các hành vi mang tính nội bộ của cơ quan, tổ chức không thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án bằng vụ án hành chính.

Nói cách khác, bạn không thể kiện trực tiếp UBND xã ra Tòa chỉ vì họ "lười" hoặc "từ chối" phối hợp dẫn đạc trong quy trình nội bộ giữa các cơ quan nhà nước với nhau.

2. Đối tượng khởi kiện thực sự: Văn phòng đăng ký đất đai

Mặc dù nguyên nhân trực tiếp là do UBND xã không ký, nhưng cơ quan có thẩm quyền và trách nhiệm cuối cùng trong việc lập hồ sơ đăng ký quyền sử dụng đất là Văn phòng đăng ký đất đai (hoặc Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai).

Nếu Văn phòng đăng ký đất đai lấy lý do "UBND xã không ký" để dừng hồ sơ, không thực hiện việc lập hồ sơ đăng ký cho người dân, thì đây chính là hành vi hành chính không thực hiện nhiệm vụ, công vụ. Hành vi này trực tiếp làm ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của bạn (không được cấp Sổ đỏ, không được giao dịch đất đai...).

Theo khoản 3 Điều 3 và khoản 4 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính 2015, bạn hoàn toàn có quyền khởi kiện vụ án hành chính đối với hành vi không lập hồ sơ của Văn phòng đăng ký đất đai.

Lời khuyên pháp lý cho người dân

Khi rơi vào tình huống này, thay vì sa đà vào việc tranh cãi với UBND xã, người dân nên thực hiện các bước sau:

• Yêu cầu trả lời bằng văn bản: Gửi đơn kiến nghị đến Văn phòng đăng ký đất đai yêu cầu giải quyết hồ sơ. Nếu họ từ chối, phải yêu cầu họ trả lời bằng văn bản nêu rõ lý do.
• Thực hiện quyền giám sát: Theo Điều 231 Luật Đất đai 2024, công dân có quyền giám sát và phản ánh các sai phạm trong quản lý đất đai đến cơ quan cấp trên (UBND cấp huyện hoặc Sở Tài nguyên và Môi trường).
• Khởi kiện đúng đối tượng: Nếu Văn phòng đăng ký đất đai vẫn không giải quyết, hãy tiến hành thủ tục khởi kiện hành chính tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền, xác định đối tượng bị kiện là Văn phòng đăng ký đất đai.

Việc nắm vững quy định về thẩm quyền và bản chất của hành vi hành chính sẽ giúp người dân bảo vệ quyền lợi của mình một cách hiệu quả nhất, tránh lãng phí thời gian vào những vụ kiện không đúng đối tượng.