Việc mua bán nhà đất thông qua hình thức lập vi bằng vốn dĩ không phải là thủ tục chuyển nhượng hợp pháp theo quy định của pháp luật Việt Nam. Tuy nhiên, vì nhiều lý do như giá rẻ hoặc thiếu hiểu biết, nhiều người vẫn chấp nhận rủi ro này. Vậy khi xảy ra tranh chấp hoặc bị đòi lại nhà, người mua cần phải làm gì?

1. Hiểu đúng về giá trị pháp lý của vi bằng trong giao dịch đất đai

Theo quy định tại Điều 27 Luật Đất đai 2024, hợp đồng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn bằng quyền sử dụng đất, quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất phải được công chứng hoặc chứng thực.

Trong khi đó, vi bằng chỉ là văn bản ghi nhận sự kiện, hành vi có thật do Thừa phát lại trực tiếp chứng kiến. Điều 37 Nghị định 08/2020/NĐ-CP quy định rõ Thừa phát lại không được lập vi bằng để xác nhận nội dung, việc ký tên trong hợp đồng, giao dịch mà pháp luật quy định thuộc phạm vi hoạt động công chứng, chứng thực.

"Thừa phát lại không được lập vi bằng để ghi nhận sự kiện, hành vi để chuyển quyền sử dụng, quyền sở hữu đất đai, tài sản không có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng, quyền sở hữu theo quy định của pháp luật."

2. Giải pháp khi bị đòi lại nhà đất mua qua vi bằng

Nếu bạn đang rơi vào tình huống bị đòi lại nhà đất đã giao dịch qua vi bằng, hãy bình tĩnh thực hiện các bước sau:

Cách 1: Thương lượng và đàm phán lại

Đây luôn là phương án được ưu tiên hàng đầu. Các bên có thể thỏa thuận để hoàn thiện thủ tục công chứng hợp pháp theo đúng quy định của Luật Đất đai 2024. Nếu bên bán đồng ý phối hợp, hãy nhanh chóng thực hiện việc ký kết hợp đồng tại văn phòng công chứng để đảm bảo quyền lợi lâu dài.

Cách 2: Khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền

Trong trường hợp không thể thương lượng, bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án. Mặc dù vi bằng không thay thế được hợp đồng công chứng, nhưng nó là một nguồn chứng cứ quan trọng ghi nhận việc giao nhận tiền, bàn giao nhà đất. Tòa án sẽ xem xét các yếu tố như lỗi dẫn đến hợp đồng vô hiệu và quá trình thực hiện giao dịch của các bên.

Theo quy định về xử phạt vi phạm hành chính, Thừa phát lại lập vi bằng sai quy định có thể bị xử phạt theo Điều 32 Nghị định 82/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Nghị định 117/2024/NĐ-CP).

3. Lời khuyên để tránh rủi ro "mất trắng"

Để bảo vệ tài sản của mình, người dân cần tuyệt đối cảnh giác với các lời chào mời "mua nhà công chứng vi bằng". Hãy nhớ rằng vi bằng chỉ ghi nhận sự kiện giao tiền, không ghi nhận việc chuyển quyền sử dụng đất. Luôn yêu cầu thực hiện thủ tục tại Văn phòng công chứng để đảm bảo an toàn pháp lý.