Trong cơ cấu thu nhập của người lao động hiện nay, bên cạnh mức lương cơ bản, các khoản phụ cấp và hỗ trợ như tiền ăn trưa, xăng xe, điện thoại đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý luôn được cả doanh nghiệp và người lao động quan tâm là: Những khoản tiền này có phải trích đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) hay không?

Căn cứ pháp lý về tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc

Theo quy định mới nhất tại Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2025), tiền lương tháng đóng BHXH bắt buộc đối với người lao động thực hiện chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định đã có những hướng dẫn cụ thể.

Cụ thể, tại điểm b khoản 1 Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định:

"Tiền lương tháng, bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác được thỏa thuận trả thường xuyên, ổn định trong mỗi kỳ trả lương."

Như vậy, nguyên tắc chung là các khoản thu nhập có tính chất thường xuyên và ổn định sẽ được tính vào quỹ lương đóng BHXH.

Các khoản phụ cấp "miễn" đóng BHXH: Xăng xe, điện thoại, ăn trưa

Mặc dù quy định về "các khoản bổ sung khác" khá rộng, nhưng pháp luật lao động vẫn dành ra một khoảng không gian cho các chế độ phúc lợi không phải tính đóng BHXH. Điều này được hướng dẫn chi tiết tại Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH.

Tại điểm c2 khoản 5 Điều 3 Thông tư 10/2020/TT-BLĐTBXH, các khoản chế độ và phúc lợi sau đây không tính đóng BHXH nếu được ghi thành mục riêng trong hợp đồng lao động:

• Tiền thưởng theo quy định của Bộ luật Lao động;
• Tiền thưởng sáng kiến;
• Tiền ăn giữa ca (ăn trưa);
• Các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở;
• Tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ;
• Hỗ trợ khi người lao động có thân nhân qua đời, kết hôn, sinh nhật...

Tiền ăn trưa là khoản phúc lợi thường được tách biệt khỏi lương đóng BHXH (ảnh minh họa)

Lưu ý quan trọng: Để các khoản này không bị tính đóng BHXH, doanh nghiệp cần tách bạch rõ ràng trong Hợp đồng lao động hoặc Quy chế tài chính của công ty. Nếu các khoản này được gộp chung vào "mức lương tháng" mà không có sự phân tách, cơ quan BHXH có thể truy thu dựa trên tổng thu nhập thực nhận.

Mức tham chiếu và lương cơ sở: Những thay đổi cần biết

Một điểm mới đáng chú ý của Luật Bảo hiểm xã hội 2024 là việc sử dụng khái niệm "Mức tham chiếu" thay cho "Lương cơ sở" trong tương lai.

Theo khoản 13 Điều 141 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, khi chưa bãi bỏ mức lương cơ sở thì mức tham chiếu bằng mức lương cơ sở. Hiện nay, theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP, mức lương cơ sở đang áp dụng là 2.340.000 đồng/tháng.

Tiền lương đóng BHXH bắt buộc tối đa sẽ bằng 20 lần mức tham chiếu này. Việc nắm vững các con số này giúp người lao động tự tính toán được mức đóng và quyền lợi hưởng lương hưu sau này.

Quyền lựa chọn mức đóng của chủ hộ kinh doanh

Đối với các đối tượng đặc thù như chủ hộ kinh doanh hoặc người quản lý doanh nghiệp không hưởng lương, điểm d khoản 1 Điều 31 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cho phép họ được lựa chọn tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc.

Mức lựa chọn này phải nằm trong khung: thấp nhất bằng mức tham chiếu (2.340.000 đồng) và cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu. Sau ít nhất 12 tháng, người lao động có quyền lựa chọn lại mức đóng để phù hợp với năng lực tài chính và nhu cầu hưởng thụ.

Tóm lại, việc hiểu rõ cấu trúc tiền lương và các khoản phụ cấp không chỉ giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành mà còn đảm bảo người lao động nhận được đúng, đủ các quyền lợi an sinh xã hội theo quy định của pháp luật hiện hành.