Trong hoạt động đấu thầu, việc đảm bảo tính công bằng, minh bạch và khách quan là những nguyên tắc "sống còn" để lựa chọn được nhà thầu có năng lực nhất. Một trong những vấn đề pháp lý nhận được nhiều sự quan tâm từ các đơn vị tư vấn và chủ đầu tư là liệu một cá nhân có thể đồng thời đảm nhiệm vai trò tại cả tổ chuyên gia và tổ thẩm định hay không? Câu trả lời không chỉ nằm ở các điều kiện chuyên môn mà còn ở nguyên tắc độc lập trong đấu thầu theo quy định tại thời điểm năm 2021.

Điều kiện khắt khe để tham gia vào tổ chuyên gia đấu thầu

Theo quy định tại Điều 116 Nghị định 63/2014/NĐ-CP, cá nhân tham gia tổ chuyên gia phải đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn nhất định. Cụ thể:

1. Cá nhân tham gia tổ chuyên gia phải có chứng chỉ hành nghề hoạt động đấu thầu, trừ cá nhân quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều này.

2. Tùy theo tính chất và mức độ phức tạp của gói thầu, thành phần tổ chuyên gia bao gồm các chuyên gia về lĩnh vực kỹ thuật, tài chính, thương mại, hành chính, pháp lý và các lĩnh vực có liên quan.

Bên cạnh đó, đối với những cá nhân không thuộc các tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp nhưng tham gia vào tổ chuyên gia, pháp luật yêu cầu phải có chứng chỉ đào tạo về đấu thầu, có trình độ chuyên môn liên quan đến gói thầu và đặc biệt là phải có tối thiểu 03 năm công tác trong lĩnh vực liên quan đến nội dung kinh tế, kỹ thuật của gói thầu đó. Điều này nhằm đảm bảo tổ chuyên gia có đủ năng lực để đánh giá hồ sơ dự thầu một cách chính xác nhất.

Tiêu chuẩn đối với thành viên tổ thẩm định thầu

Khác với tổ chuyên gia (đơn vị trực tiếp đánh giá), tổ thẩm định đóng vai trò là "người gác cổng", kiểm tra lại toàn bộ quá trình từ lập hồ sơ mời thầu đến kết quả lựa chọn nhà thầu. Do đó, tiêu chuẩn đối với thành viên tổ thẩm định cũng được quy định rất chi tiết tại khoản 1 Điều 4 Thông tư 19/2015/TT-BKHĐT:

• Phải có chứng chỉ đào tạo về đấu thầu hoặc chứng chỉ hành nghề hoạt động đấu thầu.
• Có trình độ chuyên môn liên quan đến gói thầu và tối thiểu 03 năm kinh nghiệm (hoặc 01 năm đối với vùng sâu, vùng xa).
• Có trình độ ngoại ngữ phù hợp nếu là đấu thầu quốc tế.
• Không trong thời gian bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu và phải có bản cam kết bảo mật, khách quan.

Thành viên tổ chuyên gia có được tham gia vào tổ thẩm định thầu?

Đây là điểm mấu chốt mà nhiều đơn vị thường nhầm lẫn. Mặc dù các văn bản hướng dẫn như Thông tư 19/2015/TT-BKHĐT không liệt kê trực tiếp việc cấm thành viên tổ chuyên gia tham gia tổ thẩm định, nhưng chúng ta phải đối chiếu với nguyên tắc tối cao tại Điều 6 Luật Đấu thầu 2013 về tính độc lập trong đấu thầu.

Cụ thể, tại khoản 4 Điều 6 Luật Đấu thầu 2013 quy định rõ:

4. Tổ chuyên gia, tổ thẩm định phải độc lập với nhau về pháp lý và độc lập về tài chính.

Nguyên tắc "độc lập" ở đây được hiểu là tổ thẩm định phải có cái nhìn khách quan để kiểm tra, giám sát công việc của tổ chuyên gia. Nếu một cá nhân vừa tham gia đánh giá hồ sơ (tổ chuyên gia) lại vừa tham gia thẩm định chính kết quả đánh giá đó (tổ thẩm định), thì sẽ dẫn đến tình trạng "vừa đá bóng vừa thổi còi". Điều này vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc khách quan và minh bạch, làm mất đi ý nghĩa của công tác thẩm định.

Kết luận: Trong cùng một gói thầu, một cá nhân KHÔNG ĐƯỢC PHÉP đồng thời là thành viên của tổ chuyên gia và tổ thẩm định. Việc kiêm nhiệm này là hành vi vi phạm quy định về tính độc lập trong đấu thầu, có thể dẫn đến việc kết quả lựa chọn nhà thầu bị hủy bỏ hoặc các cá nhân liên quan bị xử lý kỷ luật theo quy định của pháp luật.

Trên đây là những phân tích chuyên sâu về việc kiêm nhiệm thành viên tổ chuyên gia và tổ thẩm định thầu. Hy vọng bài viết đã cung cấp cái nhìn rõ nét cho quý độc giả để tránh những sai sót pháp lý không đáng có trong quá trình tổ chức đấu thầu.