Trong bối cảnh thương mại điện tử bùng nổ, hình thức tuyển cộng tác viên bán hàng online trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook trở nên phổ biến. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những cái bẫy lừa đảo tinh vi khiến nhiều người rơi vào cảnh "tiền mất tật mang". Khi đối phương đột ngột cắt đứt liên lạc và ôm theo số tiền hàng, bạn cần phải bình tĩnh để thực hiện các bước pháp lý cần thiết.

1. Xác lập quan hệ hợp đồng và hành vi vi phạm

Dưới góc độ pháp lý, khi bạn thỏa thuận với một cá nhân hoặc tổ chức để làm cộng tác viên bán hàng, giữa các bên đã hình thành một quan hệ hợp đồng dân sự. Theo quy định tại Điều 385 Bộ luật Dân sự 2015:

"Hợp đồng là sự thỏa thuận giữa các bên về việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự."

Dù thỏa thuận này được thực hiện qua tin nhắn Facebook, email hay văn bản giấy, nó vẫn có giá trị ràng buộc nếu đáp ứng đủ các điều kiện có hiệu lực. Việc công ty hoặc cá nhân tuyển dụng cam kết cho trả hàng nhưng sau đó lại từ chối, thậm chí chặn liên lạc, chính là hành vi vi phạm nghĩa vụ hợp đồng nghiêm trọng.

2. Các bước xử lý khi bị lừa đảo hoặc vi phạm hợp đồng

Bước 1: Thu thập và củng cố chứng cứ

Đây là bước quan trọng nhất để bạn có thể đòi lại quyền lợi tại cơ quan chức năng. Bạn cần lưu trữ toàn bộ:

• Ảnh chụp màn hình các tin nhắn thỏa thuận về công việc, giá cả, quyền trả hàng.
• Biên lai chuyển tiền, sao kê ngân hàng hoặc phiếu thu khi nhận hàng.
• Thông tin về tài khoản Facebook, số điện thoại, địa chỉ (nếu có) của đối tượng.

Bước 2: Tra cứu thông tin pháp lý của đối phương

Nếu đối phương tự xưng là công ty, bạn cần kiểm tra xem pháp nhân đó có tồn tại thực hay không. Hãy truy cập Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp để tra cứu mã số thuế, địa chỉ trụ sở và người đại diện theo pháp luật. Việc này giúp xác định chính xác đối tượng để gửi thông báo yêu cầu hoặc đơn khởi kiện.

Bước 3: Thương lượng và cảnh báo

Trước khi đưa vụ việc ra cơ quan công quyền, hãy cố gắng liên lạc qua các kênh chính thức (gửi văn bản đến trụ sở công ty) để yêu cầu giải quyết. Đôi khi, việc thể hiện sự am hiểu pháp luật và quyết tâm khởi kiện sẽ khiến đối phương phải e dè và thực hiện nghĩa vụ hoàn tiền.

3. Khởi kiện dân sự hay Tố giác tội phạm?

Tùy vào tính chất của vụ việc mà bạn có thể lựa chọn con đường pháp lý phù hợp:

• Khởi kiện dân sự: Nếu đây thuần túy là tranh chấp về việc thực hiện hợp đồng (đối phương có địa chỉ rõ ràng nhưng cố tình chây lỳ), bạn có thể nộp đơn khởi kiện tại Tòa án nhân dân cấp huyện nơi đối phương cư trú hoặc đóng trụ sở theo quy định của Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015.
• Tố giác tội phạm: Nếu đối phương dùng thủ đoạn gian dối ngay từ đầu (tạo tài khoản ảo, công ty ma) để chiếm đoạt tiền của bạn rồi bỏ trốn, hành vi này có dấu hiệu của tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" quy định tại Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Lúc này, bạn cần làm đơn tố giác gửi đến Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp huyện để được giải quyết.

Lời khuyên từ chuyên gia: Để tránh rủi ro, trước khi tham gia làm cộng tác viên, bạn nên kiểm tra kỹ uy tín của người tuyển dụng, yêu cầu ký kết hợp đồng rõ ràng và hạn chế chuyển những khoản tiền cọc lớn khi chưa xác minh được thông tin đối tác.