Bầu cử là phương thức để nhân dân thực hiện quyền làm chủ, trực tiếp lựa chọn những người đủ đức, đủ tài đại diện cho ý chí và nguyện vọng của mình. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít cử tri vì bận rộn hoặc lý do cá nhân mà có ý định nhờ người khác đi bỏ phiếu hộ. Liệu hành vi này có được pháp luật cho phép?

Nguyên tắc "tự mình đi bầu": Không thể ủy quyền bừa bãi

Theo quy định tại Điều 69 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân sửa đổi 2025), nguyên tắc bỏ phiếu được quy định rất chặt chẽ nhằm đảm bảo tính khách quan và trung thực của kết quả bầu cử.

Cụ thể, mỗi cử tri có quyền bỏ một phiếu bầu đại biểu Quốc hội và một phiếu bầu đại biểu Hội đồng nhân dân tương ứng với mỗi cấp. Quan trọng nhất, cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay. Việc xuất trình thẻ cử tri và đóng dấu "Đã bỏ phiếu" là quy trình bắt buộc để kiểm soát quyền lợi của mỗi cá nhân.

"Cử tri phải tự mình đi bầu cử, không được nhờ người khác bầu cử thay, trừ trường hợp quy định tại khoản 3 và khoản 4 Điều này; khi bầu cử phải xuất trình thẻ cử tri."

Những trường hợp "ngoại lệ" được hỗ trợ tại phòng bỏ phiếu

Mặc dù nguyên tắc chung là không được bầu cử hộ, nhưng để đảm bảo quyền lợi cho mọi tầng lớp nhân dân, pháp luật vẫn có những quy định mang tính nhân văn dành cho các đối tượng đặc biệt:

• Cử tri không tự viết được phiếu bầu: Có thể nhờ người khác viết hộ, nhưng phải tự mình bỏ phiếu vào hòm phiếu. Người viết hộ có trách nhiệm giữ bí mật tuyệt đối nội dung phiếu bầu của cử tri.
• Cử tri khuyết tật không thể bỏ phiếu: Trong trường hợp này, cử tri có thể nhờ người khác hỗ trợ bỏ phiếu vào hòm phiếu.
• Cử tri già yếu, ốm đau không thể đến phòng bỏ phiếu: Tổ bầu cử sẽ mang hòm phiếu phụ và phiếu bầu đến tận chỗ ở hoặc nơi điều trị để cử tri thực hiện quyền công dân của mình.
• Cử tri đang bị tạm giam, tạm giữ hoặc tại cơ sở cai nghiện: Tổ bầu cử cũng sẽ mang hòm phiếu phụ đến các cơ sở này để đảm bảo quyền bầu cử của họ không bị gián đoạn.

Hậu quả pháp lý khi vi phạm quy định bầu cử

Việc nhờ người khác bầu cử hộ hoặc nhận lời bầu cử thay không chỉ làm sai lệch ý chí của cử tri mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy vào tính chất và mức độ, người vi phạm có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc thậm chí là truy cứu trách nhiệm hình sự.

Xử lý kỷ luật đối với Đảng viên và cán bộ

Đối với Đảng viên, hành vi vi phạm quy định về bầu cử được xử lý nghiêm theo các quy định về kỷ luật tổ chức đảng và đảng viên vi phạm. Các hình thức từ khiển trách, cảnh cáo đến khai trừ khỏi Đảng sẽ được áp dụng nếu có hành vi gian lận phiếu bầu, làm sai lệch kết quả hoặc đe dọa, cản trở người khác thực hiện quyền bầu cử.

Trách nhiệm hình sự đối với các hành vi làm sai lệch kết quả

Nếu hành vi vi phạm có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm sẽ bị xử lý theo các điều khoản của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi bởi Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025):

• Tội xâm phạm quyền của công dân về bầu cử (Điều 160): Phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
• Tội làm sai lệch kết quả bầu cử (Điều 161): Phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 03 năm. Nếu có tổ chức hoặc dẫn đến phải bầu cử lại, mức phạt tù có thể lên đến 05 năm.

Như vậy, việc "đi bầu hộ" không đơn giản là giúp đỡ người thân mà là một hành vi xâm phạm đến trật tự quản lý nhà nước. Mỗi cử tri cần nâng cao ý thức, tự mình thực hiện quyền lợi và trách nhiệm để góp phần xây dựng bộ máy nhà nước trong sạch, vững mạnh.