Kết hôn là một trong những quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp và pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, đối với những đối tượng đặc thù như người đang chấp hành hình phạt, cụ thể là người đang hưởng án treo, việc thực hiện quyền này thường gây ra nhiều tranh cãi và thắc mắc. Liệu pháp luật hiện hành có rào cản nào đối với dự định xây dựng gia đình của họ hay không?

Hiểu đúng về bản chất của án treo theo quy định mới nhất

Tại thời điểm giữa năm 2018, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP (có hiệu lực từ ngày 01/07/2018) để hướng dẫn chi tiết về án treo. Theo đó:

Án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, được Tòa án áp dụng đối với người phạm tội bị phạt tù không quá 03 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội và các tình tiết giảm nhẹ, xét thấy không cần bắt họ phải chấp hành hình phạt tù.

Như vậy, người hưởng án treo thực chất là người đang chấp hành hình phạt tù nhưng được "thử thách" tại cộng đồng dưới sự giám sát của cơ quan, tổ chức nơi làm việc hoặc chính quyền địa phương. Họ không bị cách ly khỏi xã hội như người đang ngồi tù, do đó các quyền công dân cơ bản vẫn được duy trì, trừ những quyền bị Tòa án tước bỏ hoặc hạn chế cụ thể trong bản án.

Điều kiện kết hôn đối với người đang hưởng án treo

Để xác định một người có được kết hôn hay không, chúng ta phải đối chiếu với các điều kiện quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Cụ thể, nam và nữ kết hôn với nhau phải tuân thủ các điều kiện sau đây:

• Nam từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ từ đủ 18 tuổi trở lên;
• Việc kết hôn do nam và nữ tự nguyện quyết định;
• Không bị mất năng lực hành vi dân sự;
• Việc kết hôn không thuộc một trong các trường hợp cấm kết hôn theo quy định tại các điểm a, b, c và d khoản 2 Điều 5 của Luật này.

Các trường hợp cấm kết hôn bao gồm: Kết hôn giả tạo; Tảo hôn; Cưỡng ép, lừa dối hoặc cản trở kết hôn; Người đang có vợ/chồng; Kết hôn giữa những người cùng dòng máu trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời...

Phân tích pháp lý: Trong danh sách các điều kiện và trường hợp cấm kết hôn nêu trên, pháp luật không hề quy định việc đang chấp hành hình phạt tù cho hưởng án treo là lý do để cấm kết hôn. Do đó, về mặt nguyên tắc, người đang hưởng án treo hoàn toàn có quyền đăng ký kết hôn nếu thỏa mãn đầy đủ các điều kiện về độ tuổi, sự tự nguyện và năng lực hành vi dân sự.

Những lưu ý thực tế khi thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn

Mặc dù luật không cấm, nhưng người đang hưởng án treo cần lưu ý một số vấn đề về thủ tục hành chính để việc đăng ký kết hôn diễn ra thuận lợi:

1. Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân

Đây là giấy tờ bắt buộc trong hồ sơ đăng ký kết hôn. Người đang hưởng án treo vẫn thực hiện xin cấp giấy này tại UBND cấp xã nơi mình cư trú. Cơ quan chức năng sẽ căn cứ vào sổ hộ tịch để xác nhận bạn đang độc thân, chứ không căn cứ vào việc bạn có tiền án tiền sự hay đang hưởng án treo để từ chối cấp giấy.

2. Nghĩa vụ của người hưởng án treo

Theo Điều 65 Bộ luật Hình sự 2015 và các văn bản hướng dẫn, người hưởng án treo phải thực hiện các nghĩa vụ như: Cam kết chấp hành pháp luật, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ công dân; Có mặt theo yêu cầu của cơ quan giám sát... Việc kết hôn và xây dựng gia đình ổn định thường được xem là một yếu tố tích cực cho quá trình cải tạo tại địa phương.

3. Vấn đề cư trú sau khi kết hôn

Sau khi kết hôn, nếu người hưởng án treo muốn thay đổi nơi cư trú (ví dụ chuyển về sống tại nhà vợ/chồng ở địa phương khác), họ phải thực hiện thủ tục xin phép theo quy định của Luật Thi hành án hình sự. Việc tự ý rời khỏi nơi cư trú mà không báo cáo có thể dẫn đến việc bị buộc phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo.

Tóm lại, tính đến năm 2018, pháp luật Việt Nam luôn tạo điều kiện để mọi công dân, kể cả những người từng mắc sai lầm và đang trong quá trình cải tạo, được hưởng những quyền lợi nhân thân chính đáng. Kết hôn không chỉ là quyền mà còn là động lực giúp người hưởng án treo sớm hoàn thành thời gian thử thách để trở thành công dân có ích cho xã hội.