Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh khốc liệt như hiện nay, nhãn hiệu không chỉ là dấu hiệu nhận diện mà còn là tài sản vô hình vô giá của doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều chủ cơ sở kinh doanh vẫn còn tâm lý chủ quan, chưa chú trọng đến việc xác lập quyền sở hữu đối với nhãn hiệu của mình. Điều này dẫn đến những hệ lụy pháp lý và kinh tế vô cùng nghiêm trọng.

Chủ doanh nghiệp lo lắng trước các tranh chấp nhãn hiệu phát sinh do thiếu sự bảo hộ pháp lý (ảnh minh họa)

1. Nguy cơ mất quyền sở hữu nhãn hiệu vào tay đối thủ

Một trong những rủi ro lớn nhất khi không đăng ký bảo hộ là việc doanh nghiệp có thể bị tước đoạt quyền sử dụng nhãn hiệu do chính mình tạo ra. Pháp luật Việt Nam áp dụng nguyên tắc "nộp đơn đầu tiên" (First to File).

Cụ thể, theo quy định tại khoản 14 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009 (sửa đổi Điều 90 Luật Sở hữu trí tuệ 2005):

"Trong trường hợp có nhiều đơn của nhiều người khác nhau đăng ký các nhãn hiệu trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với nhau dùng cho các hàng hóa, dịch vụ trùng hoặc tương tự với nhau... thì văn bằng bảo hộ chỉ có thể được cấp cho đơn hợp lệ có ngày ưu tiên hoặc ngày nộp đơn sớm nhất trong số những đơn đáp ứng các điều kiện để được cấp văn bằng bảo hộ."

Như vậy, dù bạn là người sử dụng nhãn hiệu trước nhưng nếu có người khác nộp đơn đăng ký trước và được cơ quan có thẩm quyền chấp nhận, họ sẽ trở thành chủ sở hữu hợp pháp. Khi đó, bạn buộc phải đổi tên thương hiệu hoặc phải trả phí bản quyền để tiếp tục sử dụng.

2. Khó khăn trong việc bảo vệ thương hiệu và chống hàng giả

Nếu không có Giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu, doanh nghiệp gần như "tay không bắt giặc" khi muốn ngăn chặn các hành vi xâm phạm. Theo Điều 125 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, chỉ chủ sở hữu nhãn hiệu mới có quyền ngăn cấm người khác sử dụng dấu hiệu trùng hoặc tương tự với nhãn hiệu của mình.

Khi phát hiện có đơn vị khác nhái thương hiệu, sản xuất hàng giả, hàng kém chất lượng gây ảnh hưởng đến uy tín, nếu không có văn bằng bảo hộ, bạn sẽ không có căn cứ pháp lý để yêu cầu cơ quan chức năng như Quản lý thị trường hay Công an kinh tế can thiệp xử lý.

Các chế tài pháp lý chỉ thực sự hiệu quả khi nhãn hiệu đã được đăng ký bảo hộ chính thức (ảnh minh họa)

3. Nguy cơ bị kiện ngược và xử phạt hành chính

Đây là tình huống trớ trêu nhưng thường xuyên xảy ra. Khi bạn sử dụng một nhãn hiệu mà không đăng ký, rất có thể nhãn hiệu đó đã trùng hoặc tương tự với một nhãn hiệu khác đã được bảo hộ. Lúc này, bạn vô tình trở thành người xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, chủ sở hữu nhãn hiệu có quyền yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý hành vi xâm phạm. Theo quy định tại Nghị định 99/2013/NĐ-CP, doanh nghiệp vi phạm có thể bị:

• Phạt tiền lên đến hàng trăm triệu đồng.
• Buộc tiêu hủy hàng hóa mang nhãn hiệu vi phạm.
• Buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên phương tiện kinh doanh, biển hiệu.
• Bồi thường thiệt hại cho chủ sở hữu nhãn hiệu thông qua con đường khởi kiện dân sự tại Tòa án.

4. Không hoạt động kinh doanh có được đăng ký nhãn hiệu?

Nhiều cá nhân, tổ chức thắc mắc liệu khi chưa chính thức kinh doanh thì có được đăng ký bảo hộ để "giữ chỗ" hay không. Theo Điều 72 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, nhãn hiệu được bảo hộ nếu là dấu hiệu nhìn thấy được và có khả năng phân biệt.

Về quyền đăng ký, Điều 87 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 và khoản 13 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009 quy định quyền này thuộc về tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc kinh doanh sản phẩm/dịch vụ đó.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu một nhãn hiệu đã được cấp văn bằng bảo hộ nhưng không được sử dụng liên tục trong thời hạn 05 năm mà không có lý do chính đáng, thì quyền sở hữu đối với nhãn hiệu đó có thể bị chấm dứt hiệu lực theo yêu cầu của bên thứ ba. Do đó, việc đăng ký cần đi đôi với kế hoạch sử dụng thực tế trên thị trường.

Lời khuyên từ chuyên gia: Đừng đợi đến khi thương hiệu nổi tiếng mới nghĩ đến việc bảo hộ. Hãy thực hiện tra cứu và nộp đơn đăng ký nhãn hiệu ngay từ giai đoạn khởi nghiệp để xây dựng nền móng pháp lý vững chắc cho doanh nghiệp.