1. Thế nào là mang thai hộ vì mục đích thương mại?

Trong bối cảnh y học hiện đại, kỹ thuật hỗ trợ sinh sản đã mở ra cánh cửa hạnh phúc cho nhiều cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn. Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam quy định rất chặt chẽ để tránh việc biến tướng hành vi này thành một loại hình dịch vụ kinh doanh. Theo quy định tại khoản 23 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, khái niệm này được định nghĩa như sau:

"23. Mang thai hộ vì mục đích thương mại là việc một người phụ nữ mang thai cho người khác bằng việc áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản để được hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác."

Điểm mấu chốt để phân biệt giữa mang thai hộ nhân đạo và thương mại chính là yếu tố lợi ích. Nếu việc mang thai được thực hiện nhằm mục đích thu lợi nhuận, trao đổi bằng tiền bạc hoặc các giá trị vật chất khác, đó là hành vi vi phạm pháp luật.

Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là một nghĩa cử cao đẹp nhưng cần tuân thủ đúng pháp luật (ảnh minh họa)

2. Mức xử phạt hành chính đối với hành vi mang thai hộ thương mại

Pháp luật Việt Nam hiện nay nghiêm cấm tuyệt đối hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại nhằm bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em, tránh việc thương mại hóa cơ thể con người. Cụ thể, tại Điều 60 Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định về mức xử phạt như sau:

"Điều 60. Hành vi vi phạm quy định về sinh con

1. Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng đối với hành vi thực hiện sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản vì mục đích thương mại, sinh sản vô tính, mang thai hộ vì mục đích thương mại.

2. Biện pháp khắc phục hậu quả:

Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm quy định tại khoản 1 Điều này."

Như vậy, bên cạnh việc bị phạt tiền, người thực hiện hành vi còn bị tước bỏ toàn bộ những lợi ích kinh tế đã thu được từ việc mang thai hộ trái phép này.

3. Trách nhiệm hình sự: Khi vi phạm không chỉ dừng lại ở mức hành chính

Cần lưu ý rằng, nếu hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại có tính chất nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính mà còn tái phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 187 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội tổ chức mang thai hộ vì mục đích thương mại có khung hình phạt rất nghiêm khắc:

• Phạt tiền: Từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng.
• Phạt cải tạo không giam giữ: Đến 02 năm.
• Phạt tù: Từ 03 tháng đến 02 năm.
• Trường hợp tăng nặng: Nếu phạm tội đối với 02 người trở lên, phạm tội 02 lần trở lên hoặc tái phạm nguy hiểm, mức phạt tù có thể lên đến 05 năm.

Cần tìm hiểu kỹ các quy định pháp lý trước khi thực hiện mang thai hộ (ảnh minh họa)

4. Điều kiện để mang thai hộ vì mục đích nhân đạo đúng luật

Để việc mang thai hộ được công nhận là hợp pháp (vì mục đích nhân đạo), các bên phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện khắt khe tại Điều 95 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

Đối với vợ chồng nhờ mang thai hộ:

• Có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về việc người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
• Vợ chồng đang không có con chung.
• Đã được tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý.

Đối với người được nhờ mang thai hộ:

• Là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng nhờ mang thai hộ.
• Đã từng sinh con và chỉ được mang thai hộ một lần.
• Ở độ tuổi phù hợp và có xác nhận về khả năng mang thai hộ.
• Nếu có chồng, phải có sự đồng ý bằng văn bản của người chồng.

5. Hồ sơ và thủ tục thực hiện

Theo Nghị định 10/2015/NĐ-CP, hồ sơ đề nghị thực hiện kỹ thuật mang thai hộ vì mục đích nhân đạo bao gồm nhiều loại giấy tờ quan trọng như: Đơn đề nghị, bản cam kết tự nguyện, bản xác nhận tình trạng chưa có con chung, bản xác nhận mối quan hệ thân thích... Tất cả phải được thực hiện tại các cơ sở y tế được Bộ Y tế cấp phép.

Việc nắm rõ các quy định pháp luật không chỉ giúp các cặp vợ chồng hiện thực hóa ước mơ có con một cách an toàn mà còn tránh được những rủi ro pháp lý đáng tiếc liên quan đến hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại.

Xem thêm: Thỏa thuận mang thai hộ có cần công chứng?