Trong thời đại công nghệ số, việc theo dõi vị trí qua điện thoại thông minh trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, ranh giới giữa việc quan tâm và xâm phạm đời sống riêng tư là rất mong manh. Nhiều người vì tò mò hoặc nghi ngờ đã lén lút cài đặt các phần mềm định vị vào điện thoại của người thân, bạn đời hoặc đồng nghiệp mà không biết rằng đây là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư

Quyền riêng tư là một trong những quyền cơ bản và quan trọng nhất của con người, được Nhà nước bảo vệ tối đa. Theo quy định tại khoản 1 Điều 21 Hiến pháp 2013:

Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; có quyền bảo vệ danh dự, uy tín của mình. Thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình được pháp luật bảo đảm an toàn.

Cụ thể hóa quy định này, khoản 1 Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015 khẳng định đời sống riêng tư, bí mật cá nhân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ. Việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý.

Điện thoại di động và các dữ liệu định vị lưu trữ trong đó được coi là bí mật cá nhân. Do đó, việc tự ý cài đặt phần mềm theo dõi mà không có sự cho phép của chủ sở hữu điện thoại chính là hành vi xâm phạm quyền tự do cá nhân và bí mật đời tư.

Xử phạt hành chính đối với hành vi theo dõi trái phép

Không chỉ dừng lại ở việc vi phạm quyền dân sự, hành vi này còn bị xử lý nghiêm khắc bằng các chế tài hành chính. Tùy vào tính chất và mức độ vi phạm, người thực hiện hành vi có thể bị xử phạt theo quy định về an ninh mạng và viễn thông.

Cụ thể, tại điểm a khoản 3 Điều 102 Nghị định 15/2020/NĐ-CP quy định mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi:

Truy nhập, sử dụng, tiết lộ, làm gián đoạn, sửa đổi, loại bỏ nội dung thông tin riêng của người sử dụng dịch vụ viễn thông trái pháp luật.

Ngoài ra, nếu hành vi bao gồm việc cài đặt các phần mềm độc hại, phần mềm gián điệp để lấy cắp thông tin, mức phạt có thể lên tới 30.000.000 đồng.

Nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong trường hợp hành vi xâm phạm gây hậu quả nghiêm trọng hoặc người vi phạm đã bị xử phạt hành chính mà còn tái phạm, họ có thể đối mặt với án tù. Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) quy định rõ về tội danh này.

Căn cứ Điều 159 Bộ luật Hình sự 2015 về Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác:

• Người nào thực hiện hành vi xâm phạm bí mật điện thoại, điện tín của người khác đã bị xử lý kỷ luật hoặc xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
• Nếu phạm tội có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, người vi phạm có thể bị phạt tù từ 01 năm đến 03 năm.

Ví dụ thực tế minh họa

Giả sử anh A vì nghi ngờ vợ mình có mối quan hệ ngoài luồng nên đã bí mật thuê người cài đặt phần mềm theo dõi vị trí và nghe lén cuộc gọi vào điện thoại của vợ. Hành vi của anh A không chỉ làm rạn nứt tình cảm gia đình mà còn vi phạm pháp luật. Nếu người vợ tố cáo và cơ quan chức năng xác định anh A đã từng bị nhắc nhở hoặc xử phạt về hành vi tương tự, anh A hoàn toàn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 159 nêu trên.

Lời khuyên pháp lý

Để tránh những rắc rối pháp lý không đáng có, mỗi cá nhân cần tôn trọng quyền riêng tư của người khác, kể cả đó là người thân trong gia đình. Việc theo dõi, giám sát chỉ được coi là hợp pháp khi có sự đồng ý tự nguyện của đối phương hoặc theo quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền trong quá trình điều tra vụ án.

Nếu bạn phát hiện điện thoại của mình có dấu hiệu bị cài định vị lạ (pin sụt nhanh, máy nóng bất thường, dữ liệu mạng tăng đột biến), hãy nhanh chóng kiểm tra các ứng dụng lạ, khôi phục cài đặt gốc và liên hệ với cơ quan Công an nếu nghi ngờ mình đang bị theo dõi trái phép để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.