Trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng tăng cao, nhiều người dân đã tìm đến các công ty tài chính để vay vốn nhanh. Tuy nhiên, một thực tế khiến không ít người "ngã ngửa" là mức lãi suất thỏa thuận thường cao gấp nhiều lần so với lãi suất ngân hàng thương mại, thậm chí vượt xa con số 20%/năm. Câu hỏi đặt ra là: Tại sao các tổ chức này lại được phép hoạt động với mức lãi suất "khủng" như vậy mà không bị coi là cho vay nặng lãi?

Cái bẫy hiểu lầm về trần lãi suất 20%/năm

Đa số người dân khi nhắc đến lãi suất vay tiền thường viện dẫn Điều 468 Bộ luật Dân sự 2015 để khẳng định rằng mọi giao dịch vay mượn không được vượt quá 20%/năm. Cụ thể, văn bản này quy định:

"Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác."

Tuy nhiên, cụm từ "trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác" chính là chìa khóa giải mã vấn đề. Trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng, Luật Các tổ chức tín dụng 2024 chính là "luật khác" đó. Các công ty tài chính là một loại hình tổ chức tín dụng phi ngân hàng, hoạt động dưới sự quản lý nghiêm ngặt của Ngân hàng Nhà nước và chịu sự điều chỉnh trực tiếp từ luật chuyên ngành này thay vì các quy định dân sự thông thường giữa cá nhân với cá nhân.

Cơ chế thỏa thuận lãi suất: Quyền năng của tổ chức tín dụng

Theo quy định tại Thông tư 39/2016/TT-NHNN (được sửa đổi bởi Thông tư 06/2023/TT-NHNN), lãi suất cho vay giữa tổ chức tín dụng và khách hàng được thực hiện theo cơ chế thỏa thuận.

Cụ thể, tại Điều 13 Thông tư 39/2016/TT-NHNN, tổ chức tín dụng và khách hàng thỏa thuận về lãi suất cho vay theo cung cầu vốn thị trường, nhu cầu vay vốn và mức độ tín nhiệm của khách hàng. Ngân hàng Nhà nước chỉ áp dụng trần lãi suất đối với một số lĩnh vực ưu tiên hoặc cho vay ngắn hạn bằng đồng Việt Nam, còn đối với cho vay tiêu dùng của các công ty tài chính, pháp luật hiện hành không quy định một con số trần cụ thể.

Tại sao lãi suất công ty tài chính lại cao đến vậy?

Có ba lý do chính khiến lãi suất tại các công ty tài chính luôn ở mức cao ngất ngưởng:

• Rủi ro tín dụng lớn: Khác với ngân hàng yêu cầu tài sản thế chấp và chứng minh thu nhập khắt khe, công ty tài chính thường cho vay tín chấp với thủ tục đơn giản. Tỷ lệ nợ xấu cao buộc họ phải đẩy lãi suất lên để bù đắp rủi ro.
• Chi phí vận hành: Việc xử lý các khoản vay nhỏ lẻ với số lượng lớn đòi hỏi chi phí quản lý, nhân sự và thu hồi nợ rất cao.
• Nguồn vốn đầu vào: Các công ty tài chính không được huy động tiền gửi từ dân cư như ngân hàng mà phải vay lại từ các tổ chức khác hoặc phát hành trái phiếu với chi phí vốn cao hơn.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Dù lãi suất cao là hợp pháp dựa trên sự tự nguyện thỏa thuận, người tiêu dùng cần hết sức tỉnh táo. Trước khi đặt bút ký vào hợp đồng vay vốn, bạn cần lưu ý:

1. Yêu cầu công ty tài chính cung cấp bảng tính chi tiết số tiền phải trả hàng tháng.
2. Phân biệt rõ giữa lãi suất tính trên dư nợ gốc ban đầu và lãi suất tính trên dư nợ giảm dần.
3. Kiểm tra kỹ các loại phí đi kèm như phí bảo hiểm khoản vay, phí phạt chậm trả, phí tất toán trước hạn.

Nếu nhận thấy mức lãi suất vượt quá khả năng chi trả, người vay nên cân nhắc các hình thức huy động vốn khác hoặc điều chỉnh kế hoạch tài chính cá nhân để tránh rơi vào vòng xoáy nợ nần không lối thoát.