Trong đời sống tâm linh của người Việt, bàn thờ là nơi tôn nghiêm, thờ cúng tổ tiên và các bậc thần linh. Hành vi xâm phạm, đập phá bàn thờ không chỉ gây phẫn nộ về mặt đạo đức mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy vào tính chất, mức độ và giá trị tài sản bị thiệt hại, người thực hiện hành vi có thể bị xử phạt hành chính hoặc phải đối mặt với án tù giam.

Căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự về tội hủy hoại tài sản

Hành vi đập phá bàn thờ của người khác được xem xét dưới góc độ pháp lý là hành vi cố ý làm hư hỏng hoặc hủy hoại tài sản. Theo quy định tại Điều 178 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), trách nhiệm hình sự sẽ được đặt ra nếu giá trị tài sản bị thiệt hại từ 2 triệu đồng trở lên.

Cụ thể, khoản 1 Điều 178 quy định:

"Người nào hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm..."

Các trường hợp đặc biệt dù tài sản dưới 2 triệu đồng vẫn bị xử lý hình sự bao gồm:

• Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm đoạt hoặc hủy hoại tài sản mà còn vi phạm;
• Đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
• Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
• Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ;
• Tài sản là di vật, cổ vật.

Xử phạt hành chính khi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm

Trong trường hợp giá trị chiếc bàn thờ bị đập phá dưới 2 triệu đồng và người vi phạm không thuộc các trường hợp đặc biệt nêu trên, hành vi này sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Tại thời điểm tháng 12/2021, quy định này được áp dụng theo Điều 15 Nghị định 167/2013/NĐ-CP.

Theo đó, hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác có thể bị phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính.

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự

Bên cạnh việc phải chịu trách nhiệm trước Nhà nước (hình sự hoặc hành chính), người đập phá bàn thờ còn phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường cho chủ sở hữu tài sản. Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào có hành vi xâm phạm tài sản của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.

Việc bồi thường bao gồm giá trị tài sản bị mất, bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và sửa chữa thiệt hại. Đặc biệt, do bàn thờ là vật phẩm có ý nghĩa tâm linh, nếu hành vi đập phá gây tổn thất về tinh thần cho gia chủ, người bị hại có thể yêu cầu bồi thường một khoản tiền bù đắp tổn thất về tinh thần theo quy định tại Điều 589 Bộ luật Dân sự 2015.

Như vậy, hành vi đập phá bàn thờ là hành vi vi phạm pháp luật đa diện, có thể bị xử lý đồng thời trên nhiều lĩnh vực. Người dân cần hết sức kiềm chế, tránh những hành động bộc phát dẫn đến những hệ lụy pháp lý đáng tiếc.