Thực trạng tranh chấp nguồn nước trong canh tác nông nghiệp

Trong sản xuất nông nghiệp, nước là yếu tố sống còn quyết định đến năng suất và chất lượng cây trồng. Tuy nhiên, tại nhiều địa phương, không hiếm trường hợp các hộ dân có vị trí ruộng ở đầu nguồn hoặc gần kênh mương tự ý đắp bờ, chặn dòng chảy để ưu tiên lấy nước cho ruộng nhà mình. Hành vi này khiến các hộ phía hạ nguồn rơi vào tình trạng thiếu nước trầm trọng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ canh tác và năng suất thu hoạch.

Hành vi tự ý chặn dòng chảy không chỉ gây mâu thuẫn tình làng nghĩa xóm mà còn là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng về quản lý và sử dụng tài nguyên nước. Người dân cần nắm vững các quy định pháp lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Quy định của pháp luật về nghĩa vụ của người sử dụng nước

Theo quy định tại Luật Tài nguyên nước 2012, việc khai thác và sử dụng nước phải tuân thủ các nguyên tắc công bằng, hợp lý và không được gây thiệt hại đến lợi ích của người khác. Cụ thể, tại Điều 43 Luật Tài nguyên nước 2012 đã quy định rõ về quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên nước như sau:

“1. Tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên nước có các quyền sau đây:

a) Khai thác, sử dụng tài nguyên nước cho các mục đích sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh và mục đích khác theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan;

...
2. Tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên nước có các nghĩa vụ sau đây:
...
c) Không gây cản trở hoặc làm thiệt hại đến việc khai thác, sử dụng tài nguyên nước hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác;”

Như vậy, việc một cá nhân tự ý đắp bờ chặn nước khiến nước không thể chảy xuống ruộng của các hộ dân khác là hành vi trái pháp luật. Hành vi này xâm phạm trực tiếp đến quyền khai thác, sử dụng nước hợp pháp của người khác và phải bị xử lý theo quy định.

Xử phạt hành chính đối với hành vi gây cản trở canh tác

Bên cạnh trách nhiệm dân sự, hành vi gây cản trở việc sử dụng nước hợp pháp còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Căn cứ vào Nghị định 36/2020/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 04/2022/NĐ-CP), các hành vi vi phạm quy định về khai thác, sử dụng tài nguyên nước gây thiệt hại cho người khác sẽ bị xử lý nghiêm khắc. Tùy vào tính chất và mức độ thiệt hại, người vi phạm có thể bị phạt tiền và buộc phải khôi phục lại tình trạng ban đầu của dòng chảy.

Quy trình giải quyết tranh chấp nguồn nước hiệu quả

Khi gặp phải tình trạng bị hàng xóm chặn nước tưới tiêu, người dân nên thực hiện theo quy trình sau để bảo vệ quyền lợi của mình một cách văn minh và đúng luật:

• Bước 1: Tự hòa giải và thương lượng. Đây là biện pháp được khuyến khích hàng đầu. Bạn nên trực tiếp trao đổi với hộ dân đó, giải thích về khó khăn của mình và yêu cầu họ tháo dỡ vật cản để nước lưu thông.
• Bước 2: Đề nghị UBND cấp xã hòa giải. Nếu thương lượng không thành, bạn có thể làm đơn gửi lên Ban hòa giải của UBND cấp xã. Việc hòa giải tại cơ sở thường mang lại hiệu quả nhanh chóng và giúp duy trì mối quan hệ láng giềng.
• Bước 3: Đề nghị UBND cấp huyện giải quyết. Trong trường hợp hòa giải tại xã không thành, thẩm quyền giải quyết tranh chấp thuộc về UBND cấp huyện. Cơ quan chức năng sẽ tiến hành kiểm tra thực địa, xác minh hành vi vi phạm và đưa ra quyết định giải quyết bắt buộc các bên phải thi hành.
• Bước 4: Khởi kiện tại Tòa án. Nếu tranh chấp phức tạp hoặc có yêu cầu bồi thường thiệt hại về kinh tế (do mất mùa, cây chết), bạn có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền để được phân xử và yêu cầu bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Để hạn chế tối đa các tranh chấp về nguồn nước, các hộ nông dân nên chủ động tham gia vào các Tổ hợp tác dùng nước hoặc Hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp. Việc điều tiết nước theo lịch trình cụ thể, có sự thống nhất và giám sát của cộng đồng sẽ đảm bảo nguồn nước được phân bổ công bằng, giúp mọi thửa ruộng đều có đủ nước sản xuất, từ đó ổn định đời sống và phát triển kinh tế địa phương.