Trong quan hệ thừa kế, di chúc là văn bản thể hiện ý chí cuối cùng của người để lại tài sản. Tuy nhiên, thực tế không ít trường hợp vì lòng tham, những người thừa kế đã có hành vi gian dối, thậm chí là tiêu hủy di chúc để thay đổi cục diện phân chia tài sản. Vậy pháp luật quy định như thế nào về việc một người tự ý hủy di chúc của người khác? Liệu họ có còn cơ hội nhận di sản hay không?

Căn cứ pháp lý áp dụng

Mọi tranh chấp và vấn đề liên quan đến thừa kế trong bối cảnh hiện tại (năm 2023) đều được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015. Đây là văn bản pháp lý nền tảng quy định về quyền thừa kế, hình thức di chúc và các trường hợp bị tước quyền hưởng di sản.

Người hủy di chúc có được hưởng di sản thừa kế không?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015, những người sau đây không được quyền hưởng di sản:

"d) Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản."

Như vậy, hành vi "hủy di chúc" là một trong những căn cứ pháp lý để tước quyền thừa kế của một cá nhân. Tuy nhiên, để áp dụng quy định này, cần phải thỏa mãn các điều kiện sau:

• Về hành vi: Có hành vi tác động vật lý làm mất đi sự tồn tại của bản di chúc (đốt, xé, tiêu hủy...).
• Về mục đích: Hành vi này phải nhằm mục đích hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản. Ví dụ: Anh trai biết cha để lại toàn bộ đất đai cho em út nên đã đốt di chúc để tài sản được chia đều theo pháp luật.

Trường hợp ngoại lệ: Khi nào người hủy di chúc vẫn được hưởng di sản?

Pháp luật Việt Nam luôn đề cao ý chí của người để lại tài sản. Do đó, tại khoản 2 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 có quy định mở:

"Những người quy định tại khoản 1 Điều này vẫn được hưởng di sản, nếu người để lại di sản đã biết hành vi của những người đó, nhưng vẫn cho họ hưởng di sản theo di chúc."

Tuy nhiên, trong tình huống thực tế khi người để lại di sản đã qua đời (như trường hợp ba bạn đã mất) và sau đó người thừa kế mới thực hiện hành vi đốt di chúc, thì quy định tại khoản 2 này không thể áp dụng. Bởi lẽ, người để lại di sản không còn khả năng bày tỏ ý chí tha thứ hay tiếp tục cho hưởng di sản sau khi hành vi vi phạm xảy ra.

Lời khuyên pháp lý

Nếu bạn rơi vào trường hợp có người thừa kế khác hủy hoại di chúc của người thân, bạn cần thực hiện các bước sau:

1. Thu thập chứng cứ: Tìm kiếm các bằng chứng chứng minh hành vi hủy di chúc (video, người làm chứng, hoặc các bản sao di chúc có chứng thực trước đó).
2. Khởi kiện tại Tòa án: Yêu cầu Tòa án xác định người đó không có quyền hưởng di sản theo quy định tại Điều 621.
3. Xác định lại di sản: Khi di chúc bị hủy và không thể phục hồi, di sản sẽ được chia theo pháp luật cho những người thừa kế còn lại hợp pháp.

Việc tự ý can thiệp vào di chúc không chỉ là hành vi vi phạm đạo đức mà còn là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, dẫn đến hậu quả mất trắng quyền lợi sát sườn mà lẽ ra họ được hưởng.