Nhiều người lao động lầm tưởng rằng khi đã tích lũy đủ, thậm chí là thừa số năm đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) theo quy định thì có thể "nghiễm nhiên" xin nghỉ hưu sớm mà không bị ảnh hưởng đến quyền lợi. Tuy nhiên, thực tế quy định của pháp luật hiện hành, đặc biệt là những điểm mới trong Luật Bảo hiểm xã hội 2024 lại có những rào cản nhất định mà người lao động cần nắm rõ để tránh thiệt thòi.

Đóng thừa năm BHXH có được "đặc cách" về hưu sớm?

Câu trả lời ngắn gọn là: Không. Việc đóng thừa số năm bảo hiểm xã hội không phải là căn cứ để người lao động được nghỉ hưu sớm hơn so với độ tuổi quy định mà không bị trừ tỷ lệ hưởng lương hưu.

Theo quy định tại Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, mức lương hưu hằng tháng được tính dựa trên tỷ lệ hưởng tương ứng với số năm đóng BHXH. Cụ thể:

• Lao động nữ: Đóng đủ 15 năm hưởng 45%, sau đó mỗi năm thêm 2%, tối đa 75%.
• Lao động nam: Đóng đủ 20 năm hưởng 45%, sau đó mỗi năm thêm 2%, tối đa 75%. (Trường hợp đóng từ 15 đến dưới 20 năm có cách tính riêng).

Tuy nhiên, một nguyên tắc "sắt đá" trong bảo hiểm là: Cứ mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi quy định thì tỷ lệ hưởng lương hưu bị giảm 2%. Pháp luật hiện hành không có điều khoản nào cho phép "hoán đổi" số năm đóng thừa để bù đắp cho số tuổi còn thiếu.

"Mức lương hưu hằng tháng của đối tượng đủ điều kiện được tính như trên sau đó cứ mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi quy định thì giảm 2%." - Trích khoản 4 Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.

Quyền lợi thực tế khi đóng thừa năm bảo hiểm xã hội

Dù không được nghỉ hưu sớm, nhưng những năm đóng "thừa" của bạn không hề mất đi. Thay vào đó, pháp luật chuyển đổi chúng thành một khoản trợ cấp một lần đầy ý nghĩa khi bạn chính thức cầm sổ hưu.

Căn cứ Điều 100 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, chế độ trợ cấp một lần khi nghỉ hưu được quy định như sau:

• Đối với lao động nam đóng trên 35 năm và lao động nữ đóng trên 30 năm: Mỗi năm đóng cao hơn sẽ được hưởng trợ cấp bằng 0,5 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.
• Đặc biệt, nếu người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu mà vẫn tiếp tục đóng BHXH thì mức trợ cấp cho mỗi năm đóng thêm này lên tới 02 lần mức bình quân tiền lương.

Những trường hợp "vàng" được nghỉ hưu sớm không bị trừ lương

Mặc dù nguyên tắc chung là bị trừ 2% mỗi năm nghỉ sớm, nhưng vẫn có những trường hợp ngoại lệ được pháp luật bảo vệ quyền lợi tối đa.

Đối với cán bộ, công chức, viên chức (Diện tinh giản biên chế)

Theo Điều 5 Nghị định 29/2023/NĐ-CP, các đối tượng thuộc diện tinh giản biên chế có thể nghỉ hưu sớm từ 02 đến 05 tuổi mà không bị trừ tỷ lệ lương hưu nếu đáp ứng đủ điều kiện về thời gian đóng BHXH và tính chất công việc (nặng nhọc, độc hại, hoặc làm việc tại vùng đặc biệt khó khăn).

Đối với người lao động trong các điều kiện đặc thù

Điều 64 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng liệt kê 03 nhóm đối tượng được nghỉ hưu sớm mà không bị trừ lương hưu:

1. Người lao động có đủ 15 năm làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
2. Người lao động có đủ 15 năm làm công việc khai thác than trong hầm lò (có thể nghỉ sớm tối đa 10 tuổi).
3. Người lao động bị nhiễm HIV do rủi ro nghề nghiệp khi thực hiện nhiệm vụ.

Như vậy, việc đóng thừa năm BHXH là một sự chuẩn bị tài chính tốt cho tương lai nhưng không phải là "tấm vé" để rời khỏi thị trường lao động sớm hơn quy định. Người lao động nên cân nhắc kỹ giữa việc nghỉ hưu sớm bị trừ lương và việc tiếp tục làm việc để hưởng mức lương hưu tối đa cùng khoản trợ cấp một lần hấp dẫn.