Trong thực tế đời sống, việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất bằng giấy viết tay (không qua công chứng, chứng thực) diễn ra rất phổ biến do tâm lý ngại thủ tục rườm rà hoặc để tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, rắc rối thực sự chỉ nảy sinh khi người mua hoặc người bán qua đời, để lại một khối tài sản mập mờ về pháp lý cho những người thừa kế. Câu hỏi đặt ra là: Đất mua bằng giấy viết tay có được chia thừa kế không?

Đất mua bằng giấy viết tay có được coi là di sản thừa kế?

Theo quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết, phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác. Đối với quyền sử dụng đất, để được coi là di sản thừa kế hợp pháp, tài sản này phải tuân thủ đồng thời các quy định của pháp luật dân sự và pháp luật đất đai.

Về nguyên tắc, đất mua bằng giấy viết tay chỉ có thể được chia thừa kế nếu việc chuyển nhượng đó được pháp luật công nhận là hợp pháp hoặc đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ). Nếu giao dịch vô hiệu, quyền sử dụng đất đó không thể được coi là di sản của người quá cố để phân chia.

3 mốc thời gian quyết định số phận của đất giấy tay

Căn cứ vào Luật Đất đai 2013 và Nghị định 43/2014/NĐ-CP, tính pháp lý của đất giấy tay được chia thành các giai đoạn sau:

• Trường hợp 1: Nhận chuyển nhượng trước ngày 01/01/2008
  Người đang sử dụng đất do nhận chuyển nhượng bằng giấy tờ viết tay trước thời điểm này thì không cần các giấy tờ về quyền sử dụng đất quy định tại Điều 100 Luật Đất đai 2013 và Điều 18 Nghị định 43/2014/NĐ-CP vẫn có thể được xem xét cấp Sổ đỏ. Khi đó, đất này hoàn toàn có thể chia thừa kế.
• Trường hợp 2: Nhận chuyển nhượng từ ngày 01/01/2008 đến trước ngày 01/07/2014
  Trong giai đoạn này, để được công nhận và cấp Sổ đỏ, người sử dụng đất bắt buộc phải có một trong các loại giấy tờ về quyền sử dụng đất quy định tại Điều 100 Luật Đất đai 2013.
• Trường hợp 3: Nhận chuyển nhượng từ ngày 01/07/2014 đến nay (31/05/2021)
  Mọi giao dịch chuyển nhượng phải được lập thành văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Tuy nhiên, có một ngoại lệ quan trọng tại khoản 2 Điều 129 Bộ luật Dân sự 2015: Nếu một bên đã thực hiện ít nhất hai phần ba nghĩa vụ trong giao dịch (ví dụ đã trả 2/3 tiền) thì Tòa án có thể công nhận hiệu lực của giao dịch đó dù chưa công chứng.

Thủ tục phân chia di sản thừa kế là đất giấy tay

Khi đã xác định đất đủ điều kiện cấp Sổ đỏ, những người thừa kế thực hiện thủ tục theo hướng dẫn tại Nghị quyết 02/2004/NQ-HĐTP:

1. Phân chia theo di chúc: Nếu người quá cố để lại di chúc hợp pháp, tài sản sẽ được chia theo ý nguyện của họ.
2. Phân chia theo pháp luật: Nếu không có di chúc, di sản được chia cho các hàng thừa kế theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.

Sau khi xác định được những người được quyền hưởng di sản, các đồng thừa kế cần tiến hành họp mặt để lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế. Văn bản này bắt buộc phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định của Luật Công chứng 2014 và Nghị định 23/2015/NĐ-CP.

Lời khuyên pháp lý

Để tránh những tranh chấp kéo dài và nguy cơ mất trắng tài sản, người dân nên chủ động thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ngay khi có thể. Đối với các giao dịch bằng giấy viết tay, việc thu thập chứng cứ về việc giao nhận tiền, quá trình sử dụng đất ổn định, liên tục là cực kỳ quan trọng để bảo vệ quyền lợi trước cơ quan nhà nước hoặc Tòa án.

Trên đây là nội dung tư vấn dựa trên các quy định pháp luật hiện hành tính đến tháng 05/2021. Nếu quý khách còn bất kỳ thắc mắc nào, vui lòng liên hệ với đội ngũ luật sư chuyên trách để được hỗ trợ chi tiết nhất.