Nỗi lo lớn nhất của nhiều hộ gia đình khi nghe tin Nhà nước thu hồi đất chính là việc mảnh đất mình đang canh tác, sinh sống bấy lâu nay vẫn chưa được cấp Giấy chứng nhận (Sổ đỏ). Liệu không có Sổ đỏ thì có bị "trắng tay"? Thực tế, Luật Đất đai 2024 đã mở ra nhiều hành lang pháp lý thông thoáng hơn, đảm bảo quyền lợi sát sườn cho người dân ngay cả khi chưa có giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất.

Điều kiện bồi thường về đất: Không có Sổ đỏ có được đền bù?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 95 Luật Đất đai 2024, việc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi vì mục đích quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng không chỉ bó hẹp trong những trường hợp đã có Sổ đỏ.

“1. Các trường hợp được bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng bao gồm: a) Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất không phải là đất thuê trả tiền thuê đất hằng năm;...”

Đặc biệt, tại khoản 2 Điều 95 Luật Đất đai 2024, pháp luật công nhận quyền được bồi thường cho những người có đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận nhưng chưa làm thủ tục, hoặc có các loại giấy tờ cũ trước ngày 15/10/1993 theo quy định tại Điều 137 Luật Đất đai 2024. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu bạn chứng minh được nguồn gốc đất hợp pháp, bạn vẫn có cơ hội nhận bồi thường về đất như bình thường.

5 Quyền lợi cốt lõi người dân cần nắm vững

Khi Nhà nước thu hồi đất mà không có Sổ đỏ, người dân vẫn có thể được hưởng 5 nhóm quyền lợi quan trọng sau đây:

1. Bồi thường về đất hoặc tiền mặt

Nếu đủ điều kiện theo Điều 95 Luật Đất đai 2024, người dân sẽ được bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng. Trong trường hợp địa phương không còn quỹ đất, việc bồi thường sẽ được thực hiện bằng tiền theo giá đất cụ thể tại thời điểm thu hồi.

2. Bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại

Ngay cả khi không đủ điều kiện bồi thường về đất (ví dụ đất thuê trả tiền hàng năm), người dân vẫn được bồi thường các chi phí hợp lý đã đầu tư trực tiếp vào đất mà chưa thu hồi hết vốn. Đây là quy định tại khoản 1 Điều 107 Luật Đất đai 2024.

3. Các khoản hỗ trợ an sinh xã hội

Đây là điểm nhân văn của pháp luật Việt Nam. Theo Điều 108 Luật Đất đai 2024, người dân có thể nhận được các khoản hỗ trợ như: ổn định đời sống, ổn định sản xuất, đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp và tìm kiếm việc làm.

4. Bố trí tái định cư

Đối với những hộ gia đình bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở, Nhà nước sẽ bố trí tái định cư. Theo Nghị định 88/2024/NĐ-CP, nếu giá trị bồi thường đất ở thấp hơn giá trị một suất tái định cư tối thiểu, Nhà nước sẽ hỗ trợ khoản chênh lệch này để người dân có nơi ở mới ổn định.

5. Bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất

Nhà cửa, công trình xây dựng, cây trồng, vật nuôi trên đất bị thu hồi cũng sẽ được xem xét bồi thường thiệt hại nếu đó là tài sản hợp pháp của người dân.

Thu hồi đất để thực hiện dự án doanh nghiệp: Quyền thỏa thuận giá

Khác với việc Nhà nước thu hồi vì lợi ích công cộng, khi doanh nghiệp thực hiện dự án vì mục đích thương mại, họ phải thỏa thuận với người dân. Tuy nhiên, nếu người dân không có quyền chuyển nhượng (do thiếu Sổ đỏ), Nghị định 102/2024/NĐ-CP quy định nhà đầu tư được phép thỏa thuận mua tài sản gắn liền với đất và chi phí đầu tư vào đất.

Người dân cần lưu ý rằng, trong trường hợp này, nội dung hợp đồng phải thể hiện rõ việc tự nguyện trả lại đất để Nhà nước thu hồi và giao cho chủ đầu tư. Đây là cơ hội để người dân thương thảo mức giá hợp lý cho những công sức đã bỏ ra trên mảnh đất đó.

Lời khuyên pháp lý

Để đảm bảo quyền lợi tối đa, người dân đang sử dụng đất chưa có Sổ đỏ cần chủ động thu thập các chứng cứ về nguồn gốc đất, thời điểm sử dụng đất ổn định và các biên lai nộp thuế đất hàng năm. Việc nắm vững các quy định tại Luật Đất đai 2024 sẽ giúp bạn tự tin hơn trong quá trình đối thoại và thực hiện các thủ tục bồi thường, hỗ trợ khi có quyết định thu hồi.