Trong hệ thống thuế Việt Nam, giảm trừ gia cảnh là một chính sách nhân văn nhằm hỗ trợ người nộp thuế giảm bớt gánh nặng tài chính dựa trên hoàn cảnh gia đình thực tế. Tuy nhiên, một hiểu lầm phổ biến là mọi loại thu nhập đều được áp dụng cơ chế này. Thực tế, pháp luật quy định rất rõ ràng về phạm vi áp dụng của giảm trừ gia cảnh.

Giảm trừ gia cảnh chỉ áp dụng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công

Theo quy định tại Điều 19 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007 (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 4 Điều 1 Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi 2012), giảm trừ gia cảnh là số tiền được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của đối tượng nộp thuế là cá nhân cư trú.

"Giảm trừ gia cảnh là số tiền được trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công của đối tượng nộp thuế là cá nhân cư trú. Giảm trừ gia cảnh gồm hai phần: giảm trừ đối với đối tượng nộp thuế và giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc."

Như vậy, các khoản thu nhập ngoài tiền lương, tiền công sẽ không được hưởng đặc quyền này. Điều này có nghĩa là dù bạn có bao nhiêu người phụ thuộc, nếu thu nhập của bạn đến từ các nguồn khác như đầu tư hay kinh doanh, bạn vẫn phải nộp thuế trên toàn bộ phần thu nhập chịu thuế mà không được trừ đi mức giảm trừ gia cảnh.

Chi tiết 9 loại thu nhập không được giảm trừ gia cảnh

Dựa trên các quy định tại Thông tư 111/2013/TT-BTC, dưới đây là danh sách chi tiết các nguồn thu nhập không được áp dụng giảm trừ gia cảnh:

1. Thu nhập từ hoạt động kinh doanh

Bao gồm thu nhập từ sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ và thu nhập từ hành nghề độc lập của cá nhân có giấy phép. Lưu ý, quy định này không áp dụng cho cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống (vì nhóm này thuộc diện miễn thuế).

2. Thu nhập từ đầu tư vốn

Các khoản tiền lãi cho vay, lợi tức cổ phần, hoặc thu nhập từ đầu tư vốn dưới các hình thức khác (trừ lãi trái phiếu Chính phủ) đều phải chịu thuế trực tiếp mà không được giảm trừ gia cảnh.

3. Thu nhập từ chuyển nhượng vốn

Bao gồm chuyển nhượng phần vốn trong các tổ chức kinh tế, chuyển nhượng chứng khoán và các hình thức chuyển nhượng vốn khác.

4. Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản

Đây là khoản thu nhập phát sinh từ việc bán nhà, đất, quyền thuê đất... Thuế suất thường được tính cố định trên giá trị chuyển nhượng.

5. Thu nhập từ trúng thưởng

Dù bạn trúng xổ số, khuyến mại hay cá cược hợp pháp, số tiền thưởng (trên 10 triệu đồng) sẽ bị khấu trừ thuế ngay tại nguồn mà không xét đến hoàn cảnh gia đình.

6. Thu nhập từ bản quyền

Tiền nhận được từ việc chuyển giao đối tượng sở hữu trí tuệ hoặc chuyển giao công nghệ.

7. Thu nhập từ nhượng quyền thương mại

Các khoản thu nhập phát sinh từ việc cho phép tổ chức, cá nhân khác sử dụng thương hiệu, bí quyết kinh doanh.

8. Thu nhập từ nhận thừa kế

Áp dụng đối với thừa kế là chứng khoán, phần vốn góp, bất động sản hoặc tài sản phải đăng ký sở hữu.

9. Thu nhập từ nhận quà tặng

Tương tự như thừa kế, quà tặng là các tài sản có giá trị lớn phải đăng ký sở hữu cũng không được giảm trừ gia cảnh khi tính thuế.

Mức giảm trừ gia cảnh hiện hành (Áp dụng cho năm 2023)

Mặc dù 9 loại thu nhập trên không được áp dụng, nhưng đối với những người có thu nhập từ tiền lương, tiền công, mức giảm trừ gia cảnh vẫn là một con số đáng kể để tối ưu hóa số thuế phải nộp. Theo Điều 1 Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14, mức giảm trừ hiện nay như sau:

• Đối với người nộp thuế: 11 triệu đồng/tháng (tương đương 132 triệu đồng/năm).
• Đối với mỗi người phụ thuộc: 4,4 triệu đồng/tháng.

Ví dụ thực tế: Ông A có thu nhập từ tiền lương là 20 triệu đồng/tháng và thu nhập từ việc cho thuê nhà (kinh doanh) là 15 triệu đồng/tháng. Ông A có 1 con nhỏ (người phụ thuộc). - Đối với phần lương 20 triệu: Ông được giảm trừ 11 triệu (bản thân) + 4,4 triệu (con) = 15,4 triệu. Thu nhập tính thuế chỉ còn 4,6 triệu đồng. - Đối với phần thuê nhà 15 triệu: Ông không được giảm trừ gia cảnh cho khoản này mà phải nộp thuế trực tiếp theo biểu thuế suất dành cho hộ kinh doanh.

Lời khuyên từ chuyên gia

Việc phân loại đúng nguồn thu nhập là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong việc quyết toán thuế TNCN. Người nộp thuế cần lưu giữ đầy đủ chứng từ khấu trừ thuế đối với các loại thu nhập không được giảm trừ gia cảnh để đối chiếu khi cần thiết. Nếu bạn có nhiều nguồn thu nhập hỗn hợp, hãy tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý để đảm bảo thực hiện đúng nghĩa vụ thuế và không bỏ lỡ các quyền lợi hợp pháp của mình.