Trong hành trình tìm kiếm tiếng cười trẻ thơ, nhiều cặp vợ chồng đã lựa chọn nhận con nuôi như một sự an ủi và sẻ chia yêu thương. Tuy nhiên, khát khao về một đứa trẻ mang dòng máu trực hệ, được hình thành từ chính tế bào của cha mẹ vẫn luôn hiện hữu. Câu hỏi đặt ra là: Khi đã có con nuôi, liệu pháp luật Việt Nam hiện hành có cho phép cặp vợ chồng đó được nhờ người mang thai hộ vì mục đích nhân đạo hay không?

1. Giải mã điều kiện "không có con chung" trong quy định mang thai hộ

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần soi chiếu vào các quy định tại Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Tại khoản 22 Điều 3 của văn bản này, mang thai hộ vì mục đích nhân đạo được định nghĩa là việc giúp đỡ cặp vợ chồng mà người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.

Điểm mấu chốt nằm ở Điều 95 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 về điều kiện nhờ mang thai hộ. Cụ thể, điểm b khoản 2 Điều 95 quy định vợ chồng có quyền nhờ người mang thai hộ khi "Vợ chồng đang không có con chung".

Điều 95. Điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo
... 2. Vợ chồng có quyền nhờ người mang thai hộ khi có đủ các điều kiện sau đây:
a) Có xác nhận của tổ chức y tế có thẩm quyền về việc người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản;
b) Vợ chồng đang không có con chung;
c) Đã được tư vấn về y tế, pháp lý, tâm lý.

Dưới góc độ pháp lý, "con chung" được hiểu là con đẻ của cả hai vợ chồng (bao gồm con trong giá thú hoặc con ngoài giá thú được thừa nhận). Trong khi đó, con nuôi là quan hệ được xác lập thông qua thủ tục đăng ký nuôi con nuôi theo quy định của pháp luật. Do đó, việc đã nhận con nuôi không làm mất đi quyền được nhờ mang thai hộ của cặp vợ chồng, miễn là họ chưa có con đẻ chung và đáp ứng đầy đủ các xác nhận y tế về tình trạng vô sinh của người vợ.

2. Quy trình và hồ sơ thực hiện mang thai hộ năm 2024

Khi đã xác định mình đủ điều kiện, vợ chồng cần tuân thủ nghiêm ngặt trình tự thủ tục được quy định tại Nghị định 10/2015/NĐ-CP. Hồ sơ đề nghị thực hiện kỹ thuật mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là một bộ tài liệu phức tạp, đòi hỏi sự chính xác tuyệt đối.

Theo Điều 14 Nghị định 10/2015/NĐ-CP, các giấy tờ quan trọng bao gồm:

• Xác nhận y tế: Văn bản từ cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền xác nhận người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản.
• Xác nhận tình trạng con cái: Bản xác nhận của Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú về việc vợ chồng đang không có con chung.
• Điều kiện của người mang thai hộ: Phải là người thân thích cùng hàng của bên vợ hoặc bên chồng; đã từng sinh con và chỉ được mang thai hộ một lần.
• Văn bản thỏa thuận: Bản thỏa thuận về mang thai hộ vì mục đích nhân đạo giữa vợ chồng nhờ mang thai hộ và người mang thai hộ phải được lập thành văn bản có công chứng.

Thời gian giải quyết hồ sơ thường kéo dài trong vòng 30 ngày kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Cơ sở y tế sẽ xem xét và đưa ra kế hoạch điều trị cụ thể cho cặp vợ chồng.

3. Quyền lợi và trách nhiệm ràng buộc: Không chỉ là một thỏa thuận dân sự

Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo mang tính nhân văn sâu sắc nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nếu các bên không nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Điều 98 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định rõ:

• Về phía bên nhờ mang thai hộ: Có nghĩa vụ chi trả các chi phí chăm sóc sức khỏe sinh sản thực tế. Quan trọng nhất, họ không được từ chối nhận con. Từ thời điểm đứa trẻ sinh ra, họ chính là cha mẹ pháp lý với đầy đủ quyền và nghĩa vụ nuôi dưỡng, giáo dục.
• Về phía người mang thai hộ: Có quyền được chăm sóc sức khỏe, được bảo đảm các chế độ về an toàn lao động, bảo hiểm xã hội theo quy định.

Trong bối cảnh năm 2024, khi các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ngày càng phát triển, việc thực hiện mang thai hộ cần được đặt dưới sự giám sát chặt chẽ của pháp luật để tránh biến tướng thành việc "đẻ thuê" vì mục đích thương mại – một hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối tại Việt Nam.

Lời khuyên từ chuyên gia: Dù đã có con nuôi, cánh cửa để có một đứa con ruột thông qua mang thai hộ vẫn luôn rộng mở nếu quý khách tuân thủ đúng các điều kiện khắt khe của pháp luật. Hãy chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt tâm lý và hồ sơ pháp lý để hành trình đón thành viên mới được trọn vẹn và an tâm nhất.

Nội dung tư vấn trên đây được thực hiện dựa trên các quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm tháng 02/2024. Để được hỗ trợ chi tiết cho từng trường hợp cụ thể, quý khách nên tham khảo ý kiến trực tiếp từ các luật sư chuyên trách.