Trong đời sống xã hội, quan hệ giữa con nuôi và con đẻ trong cùng một gia đình thường rất thân thiết. Tuy nhiên, khi nảy sinh tình cảm nam nữ, nhiều người băn khoăn liệu pháp luật có cho phép họ tiến tới hôn nhân hay không. Đây không chỉ là vấn đề về mặt đạo đức, truyền thống gia đình mà còn là một khía cạnh pháp lý quan trọng cần được làm rõ dựa trên các quy định hiện hành.

Những trường hợp bị nghiêm cấm kết hôn theo quy định hiện hành

Pháp luật Việt Nam luôn bảo vệ, tôn trọng và công nhận các quan hệ hôn nhân tự nguyện, tiến bộ. Tuy nhiên, để đảm bảo duy trì nòi giống, đạo đức xã hội và trật tự gia đình, Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã quy định rất rõ ràng về các hành vi bị cấm.

Cụ thể, tại Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, các trường hợp bị cấm kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng bao gồm:

"a) Kết hôn giả tạo, ly hôn giả tạo;
b) Tảo hôn, cưỡng ép kết hôn, lừa dối kết hôn, cản trở kết hôn;
c) Người đang có vợ hoặc có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người khác hoặc chưa có vợ hoặc chưa có chồng mà kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng với người đang có vợ hoặc có chồng;
d) Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có họ trong phạm vi ba đời; giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi; giữa người đã từng là cha, mẹ nuôi với con nuôi, cha chồng với con dâu, mẹ vợ với con rể, cha dượng với con riêng của vợ, mẹ kế với con riêng của chồng..."

Như vậy, pháp luật cấm tuyệt đối việc kết hôn giữa cha mẹ nuôi với con nuôi, hoặc giữa những người đã từng có mối quan hệ này để tránh các hệ lụy về đạo đức và lợi dụng quan hệ nuôi dưỡng.

Con nuôi và con đẻ có nằm trong danh sách bị cấm?

Dựa trên danh sách các trường hợp bị cấm tại Điều 5 nêu trên, chúng ta có thể thấy rằng pháp luật không hề nhắc đến việc cấm kết hôn giữa con nuôi và con đẻ của cùng một người cha, người mẹ nuôi.

Về mặt sinh học, con nuôi và con đẻ thường không có cùng dòng máu trực hệ và cũng không có họ trong phạm vi ba đời (trừ trường hợp con nuôi là người có họ hàng gần, nhưng trường hợp này sẽ xét theo diện cùng dòng máu). Do đó, rào cản về di truyền và huyết thống thường không tồn tại trong mối quan hệ này.

Về mặt pháp lý, mặc dù họ cùng được một cặp vợ chồng nuôi dưỡng và giáo dục dưới danh nghĩa anh chị em, nhưng mối quan hệ giữa họ là quan hệ phát sinh từ việc nuôi con nuôi, không phải quan hệ huyết thống. Vì vậy, việc con nuôi và con đẻ kết hôn với nhau không vi phạm các điều cấm của Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Điều kiện để cuộc hôn nhân giữa con nuôi và con đẻ được công nhận

Mặc dù không bị cấm, nhưng để cuộc hôn nhân này được pháp luật công nhận và bảo vệ, hai bên nam nữ vẫn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện kết hôn chung quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

• Độ tuổi: Nam phải từ đủ 20 tuổi trở lên, nữ phải từ đủ 18 tuổi trở lên.
• Sự tự nguyện: Việc kết hôn phải do hai bên nam và nữ tự nguyện quyết định, không bên nào được cưỡng ép, lừa dối bên nào.
• Năng lực hành vi: Hai bên không bị mất năng lực hành vi dân sự.
• Giới tính: Nhà nước chưa thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính (tính đến thời điểm năm 2019).

Ngoài ra, hai người phải thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền (thường là UBND cấp xã nơi cư trú của một trong hai bên) để được cấp Giấy chứng nhận kết hôn.

Lời khuyên pháp lý và thực tiễn

Dù pháp luật cho phép, nhưng trong thực tế, việc con nuôi và con đẻ kết hôn có thể gặp phải những phản ứng trái chiều từ gia đình hoặc cộng đồng do quan niệm về "anh em trong nhà". Do đó, các cặp đôi trong trường hợp này nên có sự chuẩn bị tâm lý và giải thích rõ ràng cho người thân về khía cạnh pháp lý cũng như tình cảm tự nguyện của mình.

Nếu bạn đang ở trong tình huống này và muốn tiến tới hôn nhân, hãy đảm bảo rằng mọi giấy tờ về việc nhận con nuôi trước đây đã được thực hiện đúng quy định pháp luật để tránh các tranh chấp không đáng có về sau liên quan đến thừa kế hoặc tài sản gia đình.

Tóm lại, tính đến tháng 3 năm 2019, con nuôi và con đẻ hoàn toàn có quyền kết hôn với nhau nếu đáp ứng đủ các điều kiện về độ tuổi và sự tự nguyện theo quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Bài viết được thực hiện bởi đội ngũ chuyên gia pháp lý của Hệ thống pháp luật.