Trong thực tế, không ít trường hợp sau khi bản án của Tòa án có hiệu lực pháp luật, người phải thi hành án (con nợ) đã chủ động tẩu tán tài sản hoặc bỏ trốn khỏi nơi cư trú nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ. Điều này gây ra tâm lý hoang mang và bức xúc cho người được thi hành án. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật hiện hành, việc con nợ bỏ trốn không đồng nghĩa với việc quyền lợi của bạn bị mất đi.

Căn cứ pháp lý để thực hiện cưỡng chế khi con nợ không tự nguyện

Theo quy định tại khoản 2 Điều 9 Luật Thi hành án dân sự 2008 (được sửa đổi, bổ sung năm 2014):

"Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế thi hành án theo quy định của Luật này."

Như vậy, điều kiện tiên quyết để cơ quan thi hành án can thiệp là người đó phải "có điều kiện thi hành án". Việc bỏ trốn thường là một thủ đoạn để che giấu điều kiện này. Do đó, bước đầu tiên bạn cần làm là gửi đơn yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tiến hành xác minh điều kiện thi hành án và áp dụng các biện pháp cưỡng chế cần thiết.

Thủ tục thông báo khi đương sự vắng mặt tại địa phương

Nhiều người lo ngại rằng nếu không tìm thấy con nợ để giao quyết định thi hành án thì quy trình sẽ bị đình trệ. Tuy nhiên, Điều 43 Luật Thi hành án dân sự 2008 đã dự liệu tình huống này.

Cụ thể, tại khoản 2 Điều 43 quy định: Trường hợp xác định đương sự không có mặt tại địa phương nơi cư trú thì việc thông báo được thực hiện thông qua niêm yết công khai hoặc thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng (báo chí, đài phát thanh, truyền hình). Việc thông báo này có giá trị pháp lý tương đương với việc giao trực tiếp, làm căn cứ để cơ quan thi hành án thực hiện các bước tiếp theo.

Quyền yêu cầu kê biên tài sản ngay cả khi con nợ bỏ trốn

Dù con nợ không có mặt, nhưng nếu họ vẫn còn tài sản (như nhà đất, xe cộ, tài khoản ngân hàng...) tại nơi cư trú hoặc nơi khác, bạn hoàn toàn có quyền yêu cầu Chấp hành viên tiến hành kê biên. Theo Điều 44 Luật Thi hành án dân sự 2008, Chấp hành viên có trách nhiệm xác minh tài sản, thu nhập của người phải thi hành án.

Các bước bạn nên thực hiện ngay:

• Cung cấp thông tin tài sản: Nếu bạn biết con nợ có bất kỳ tài sản nào, hãy cung cấp ngay cho Chấp hành viên để kịp thời ngăn chặn việc tẩu tán.
• Yêu cầu phong tỏa tài khoản: Đề nghị cơ quan thi hành án gửi văn bản tới các ngân hàng để rà soát và phong tỏa số dư tài khoản của người phải thi hành án.
• Đề nghị tạm hoãn xuất cảnh: Đây là biện pháp mạnh mẽ để buộc con nợ phải xuất hiện và giải quyết nghĩa vụ nợ.

Tóm lại, việc người phải thi hành án bỏ trốn không phải là dấu chấm hết cho nỗ lực đòi nợ của bạn. Với sự hỗ trợ của cơ quan thi hành án và các quy định chặt chẽ của Luật Thi hành án dân sự, bạn vẫn có cơ hội thu hồi lại tài sản hợp pháp của mình.