Trong đời sống hôn nhân, sự đồng thuận và tôn trọng lẫn nhau là nền tảng cốt lõi để duy trì hạnh phúc gia đình. Tuy nhiên, một thực tế đáng buồn là vẫn tồn tại quan niệm sai lầm cho rằng vợ chồng có nghĩa vụ phải đáp ứng nhu cầu tình dục của nhau bất kể hoàn cảnh hay ý muốn. Pháp luật Việt Nam hiện đại đã có những quy định rất rõ ràng để bảo vệ quyền tự quyết về thân thể của mỗi cá nhân, kể cả trong mối quan hệ vợ chồng.

Quyền tự quyết về thân thể được pháp luật bảo vệ tuyệt đối ngay cả trong quan hệ hôn nhân (ảnh minh họa)

Nghĩa vụ vợ chồng và giới hạn của sự đồng thuận

Theo quy định tại Điều 19 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, vợ chồng có nghĩa vụ thương yêu, chung thủy, tôn trọng, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau; cùng nhau chia sẻ, thực hiện các công việc trong gia đình. Mặc dù việc duy trì đời sống tình dục là một phần quan trọng của hôn nhân, nhưng nó phải dựa trên sự tự nguyện từ cả hai phía.

Pháp luật không thừa nhận bất kỳ hình thức "cưỡng ép" nào trong quan hệ tình dục, dù đó là người lạ hay là người bạn đời hợp pháp. Khi một bên sử dụng vũ lực hoặc các thủ đoạn khác để ép buộc đối phương thực hiện hành vi giao cấu trái ý muốn, ranh giới giữa nghĩa vụ vợ chồng và hành vi phạm tội đã bị phá vỡ.

Cấu thành tội Hiếp dâm trong quan hệ vợ chồng

Nhiều người vẫn lầm tưởng rằng tội Hiếp dâm chỉ xảy ra giữa những người không có quan hệ hôn nhân. Tuy nhiên, Điều 141 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) quy định về tội Hiếp dâm như sau:

1. Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Như vậy, yếu tố then chốt để định tội là hành vi "trái với ý muốn của nạn nhân" kết hợp với các thủ đoạn như dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực. Pháp luật hình sự không có điều khoản nào loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hành vi này nếu chủ thể và nạn nhân là vợ chồng. Do đó, nếu người chồng dùng sức mạnh thể chất để khống chế, đánh đập hoặc đe dọa gây nguy hiểm để ép vợ quan hệ, hành vi này hoàn toàn đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Việc tư vấn pháp luật giúp nạn nhân hiểu rõ quyền lợi và cách bảo vệ bản thân trước hành vi bạo lực tình dục (ảnh minh họa)

Quy định về khởi tố theo yêu cầu của bị hại

Một điểm đặc biệt quan trọng trong tố tụng hình sự đối với tội danh này là quyền tự quyết của nạn nhân trong việc có đưa vụ việc ra ánh sáng hay không. Theo khoản 1 Điều 155 Bộ luật tố tụng hình sự 2015, vụ án hình sự về tội Hiếp dâm quy định tại khoản 1 Điều 141 Bộ luật hình sự 2015 chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của bị hại.

Điều này có nghĩa là, nếu người vợ bị chồng ép buộc nhưng vì lý do cá nhân, muốn giữ gìn hạnh phúc gia đình hoặc vì các lý do tế nhị khác mà không tố cáo, cơ quan chức năng sẽ không thể khởi tố vụ án (trừ trường hợp hành vi thuộc các khoản tăng nặng từ khoản 2 đến khoản 5 của Điều 141).

Bên cạnh đó, bị hại đã yêu cầu khởi tố có quyền rút yêu cầu trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng theo khoản 3 Điều 155 Bộ luật tố tụng hình sự 2015, nếu bị hại rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, trừ trường hợp việc rút yêu cầu là do bị ép buộc, cưỡng bức.

Lời khuyên pháp lý

Bạo lực tình dục trong gia đình thường để lại những tổn thương tâm lý sâu sắc và kéo dài. Nếu bạn hoặc người thân đang ở trong tình trạng bị cưỡng ép, hãy mạnh dạn tìm kiếm sự giúp đỡ từ các cơ quan đoàn thể như Hội Phụ nữ, các trung tâm tư vấn pháp luật hoặc cơ quan Công an gần nhất. Việc im lặng đôi khi không phải là cách để bảo vệ gia đình mà vô tình dung túng cho những hành vi vi phạm pháp luật tiếp diễn.

Hôn nhân chỉ thực sự hạnh phúc khi cả hai cùng thấu hiểu và tôn trọng quyền tự do cá nhân của nhau, bao gồm cả quyền từ chối quan hệ tình dục khi không sẵn sàng.