Trong cuộc sống hàng ngày, những giao dịch dân sự như vay mượn tiền bạc, thừa kế hay đặt cọc mua bán nhà đất diễn ra vô cùng phổ biến. Tuy nhiên, không ít trường hợp các bên chủ quan, chỉ thỏa thuận miệng hoặc không nắm rõ quy định dẫn đến những tranh chấp kéo dài. Dưới đây là phân tích pháp lý chuyên sâu cho 3 tình huống điển hình mà bất kỳ ai cũng có thể gặp phải.

1. Vay tiền chỉ thỏa thuận miệng: Có đòi lại được không?

Nhiều người lo ngại rằng khi cho vay tiền mà không lập văn bản, chỉ hứa hẹn bằng lời nói thì khi đối phương chối nợ sẽ "mất trắng". Tuy nhiên, pháp luật Việt Nam có cái nhìn linh hoạt hơn về vấn đề này.

Căn cứ vào Điều 463 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên. Đáng chú ý, luật không bắt buộc hình thức của hợp đồng vay phải là văn bản. Do đó, một thỏa thuận miệng vẫn có đầy đủ giá trị pháp lý ràng buộc.

"Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định."

Tuy nhiên, cái khó của việc vay miệng nằm ở khâu chứng minh. Để yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi, bạn cần cung cấp chứng cứ theo Điều 93 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Các chứng cứ này có thể là tin nhắn SMS, Zalo, email, ghi âm cuộc gọi hoặc người làm chứng kiến kiến việc giao nhận tiền.

2. Từ chối nhận di sản thừa kế: Quyền lợi và thủ tục cần biết

Không phải lúc nào người thừa kế cũng muốn nhận tài sản, đặc biệt là khi tài sản đó đi kèm với những nghĩa vụ tài chính phức tạp. Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, cá nhân có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với người khác.

Để việc từ chối có hiệu lực, bạn cần lưu ý các bước sau:

• Lập văn bản: Việc từ chối phải được thể hiện bằng văn bản cụ thể.
• Thông báo: Gửi văn bản này đến người quản lý di sản hoặc những người thừa kế khác.
• Thời điểm: Phải thực hiện trước thời điểm phân chia di sản.

Ngoài ra, để đảm bảo tính khách quan và tránh tranh chấp sau này, người từ chối nên thực hiện công chứng văn bản tại các tổ chức hành nghề công chứng theo quy định tại Điều 59 Luật Công chứng 2014.

3. Bị 'lật kèo' sau khi đặt cọc mua nhà: Bạn được bồi thường bao nhiêu?

Tình trạng bên bán đổi ý không bán nữa sau khi đã nhận tiền đặt cọc diễn ra khá phổ biến khi giá đất biến động. Lúc này, quy định về "phạt cọc" sẽ được áp dụng.

Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015, nếu bên nhận đặt cọc từ chối giao kết hợp đồng thì phải trả cho bên đặt cọc tài sản đặt cọc và một khoản tiền tương đương giá trị tài sản đặt cọc (thường gọi là gấp đôi tiền cọc), trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Ví dụ: Bạn đặt cọc 100 triệu đồng để mua nhà. Nếu bên bán không bán nữa, họ phải trả lại bạn 100 triệu tiền gốc và bồi thường thêm 100 triệu tiền phạt, tổng cộng là 200 triệu đồng. Việc nắm rõ quy định này giúp bạn tự tin hơn trong việc đàm phán và bảo vệ quyền lợi tài chính của mình trước những biến động của thị trường.