Việc cho con làm con nuôi người khác là một quyết định mang tính bước ngoặt, không chỉ thay đổi cuộc sống của đứa trẻ mà còn làm phát sinh nhiều hệ quả pháp lý phức tạp. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất mà nhiều gia đình đặt ra là: "Khi đã trở thành con nuôi của người khác, đứa trẻ có còn quyền hưởng di sản thừa kế từ cha mẹ đẻ hay không?"

Mối quan hệ huyết thống và quyền thừa kế luôn là vấn đề được quan tâm sâu sắc (ảnh minh họa)

Hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi theo quy định hiện hành

Theo quy định tại Luật Nuôi con nuôi 2010, nuôi con nuôi là việc xác lập quan hệ cha, mẹ và con giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi. Kể từ thời điểm việc nuôi con nuôi được đăng ký tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền, các quyền và nghĩa vụ giữa các bên sẽ có sự thay đổi căn bản.

Cụ thể, tại Điều 24 Luật Nuôi con nuôi 2010 quy định về hệ quả của việc nuôi con nuôi như sau:

1. Kể từ ngày giao nhận con nuôi, giữa cha mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ các quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con; giữa con nuôi và các thành viên khác của gia đình cha mẹ nuôi cũng có các quyền, nghĩa vụ với nhau theo quy định của pháp luật về hôn nhân và gia đình, pháp luật dân sự và các quy định khác của pháp luật có liên quan.

... 4. Trừ trường hợp giữa cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi có thỏa thuận khác, kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha mẹ đẻ không còn quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, đại diện theo pháp luật, bồi thường thiệt hại, quản lý, định đoạt tài sản riêng đối với con đã cho làm con nuôi.

Như vậy, về nguyên tắc, khi đã được nhận làm con nuôi, mối quan hệ pháp lý về chăm sóc, nuôi dưỡng giữa con và cha mẹ đẻ sẽ chấm dứt, thay vào đó là mối quan hệ mới với cha mẹ nuôi.

Quyền thừa kế của con nuôi đối với cha mẹ đẻ: Quy định và thực tiễn

Mặc dù các quyền và nghĩa vụ về nuôi dưỡng, cấp dưỡng có thể chấm dứt, nhưng pháp luật Việt Nam vẫn bảo vệ quyền lợi về tài sản và di sản cho người con dựa trên mối quan hệ huyết thống. Đây là một điểm nhân văn trong hệ thống pháp luật dân sự.

Việc ký kết các văn bản thừa kế cần tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật (ảnh minh họa)

Tại Điều 653 Bộ luật Dân sự 2015, pháp luật khẳng định rõ ràng về quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi:

Con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định tại Điều 651 và Điều 652 của Bộ luật này.

Quy định này có nghĩa là người con khi đi làm con nuôi người khác thì vừa có quyền nhận thừa kế từ cha mẹ nuôi, vừa giữ nguyên quyền nhận thừa kế từ cha mẹ đẻ. Pháp luật không hạn chế quyền thừa kế của người đã được nhận làm con nuôi đối với cha mẹ đẻ của mình.

Hàng thừa kế và quyền lợi không thể phủ nhận

Trong trường hợp cha mẹ đẻ qua đời mà không để lại di chúc, di sản sẽ được chia theo pháp luật. Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, con đẻ (dù đã làm con nuôi người khác) vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất.

Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Do đó, người con đã cho đi làm con nuôi vẫn có vị trí ngang hàng với các anh chị em ruột khác trong việc phân chia di sản của cha mẹ đẻ.

Thừa kế theo di chúc - Quyền tự quyết của cha mẹ đẻ

Bên cạnh việc thừa kế theo pháp luật, nếu cha mẹ đẻ lập di chúc hợp pháp và chỉ định người con đã cho làm con nuôi được hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản, thì người con đó hoàn toàn có quyền nhận di sản theo ý chí của người để lại di sản.

Quyền này được quy định tại Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 về quyền của người lập di chúc. Cha mẹ có quyền chỉ định người thừa kế, phân định phần di sản cho từng người thừa kế mà không bị ràng buộc bởi việc người con đó hiện đang là con nuôi của ai.

Tóm lại: Việc một người trở thành con nuôi của người khác không làm mất đi quyền hưởng di sản thừa kế từ cha mẹ đẻ của người đó. Đây là quy định nhằm đảm bảo quyền lợi vật chất cho người con dựa trên nguồn gốc huyết thống, đồng thời tôn trọng quyền tự quyết về tài sản của cha mẹ.

Lưu ý: Bài viết được thực hiện dựa trên các quy định pháp luật có hiệu lực tại thời điểm tháng 03/2019.