Trong bối cảnh xã hội hiện đại, ly hôn không còn là chuyện hiếm gặp. Tuy nhiên, đằng sau mỗi bản án ly hôn là những cuộc tranh chấp tài sản kéo dài và đầy mệt mỏi. Một trong những câu hỏi đau đáu nhất của các bậc làm cha, làm mẹ khi ra tòa chính là: "Con cái sẽ được chia tài sản như thế nào khi cha mẹ không còn chung sống?". Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần soi chiếu dưới góc độ của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 và các văn bản hướng dẫn hiện hành tính đến năm 2019.

Nguyên tắc phân chia tài sản chung của vợ chồng khi ly hôn

Theo quy định tại Điều 51 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, vợ, chồng hoặc cả hai người đều có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết ly hôn. Khi quan hệ hôn nhân chấm dứt, việc phân chia tài sản chung được thực hiện theo nguyên tắc ưu tiên thỏa thuận. Nếu các bên không thể tự thống nhất, Tòa án sẽ đứng ra phân xử dựa trên các căn cứ pháp lý cụ thể.

Tại Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, nguyên tắc giải quyết tài sản được quy định như sau:

Điều 59. Nguyên tắc giải quyết tài sản của vợ chồng khi ly hôn
1. Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận thì việc giải quyết tài sản khi ly hôn được áp dụng theo thỏa thuận đó; nếu thỏa thuận không đầy đủ, rõ ràng thì áp dụng quy định tương ứng tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này và tại các điều 60, 61, 62, 63 và 64 của Luật này để giải quyết.
2. Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định thì việc giải quyết tài sản do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc của cả hai bên, Tòa án giải quyết theo pháp luật...

Về cơ bản, tài sản chung của vợ chồng sẽ được chia đôi nhưng có tính đến các yếu tố như: hoàn cảnh gia đình, công sức đóng góp, lỗi của mỗi bên trong việc vi phạm quyền và nghĩa vụ vợ chồng.

Con cái có quyền sở hữu đối với tài sản chung của cha mẹ không?

Đây là một hiểu lầm phổ biến. Pháp luật quy định tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất của hai người. Con cái, dù là con chung hay con riêng, không mặc nhiên có quyền sở hữu đối với khối tài sản này khi cha mẹ ly hôn. Việc phân chia tài sản chỉ diễn ra giữa hai chủ thể là vợ và chồng.

Tuy nhiên, không vì thế mà quyền lợi của con cái bị bỏ ngỏ. Tại điểm d khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Tòa án khi chia tài sản phải có trách nhiệm: "Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của vợ, con chưa thành niên, con đã thành niên mất năng lực hành vi dân sự hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình".

Điều này có nghĩa là, dù không được trực tiếp chia tài sản, nhưng Tòa án có thể quyết định chia cho người trực tiếp nuôi con phần tài sản lớn hơn một chút để đảm bảo điều kiện sống và học tập tốt nhất cho đứa trẻ.

Các trường hợp con cái được nhận tài sản sau khi cha mẹ ly hôn

Dù không được chia tài sản chung theo luật định tại thời điểm ly hôn, con cái vẫn có thể nhận được tài sản thông qua các con đường sau:

• Cha mẹ tự nguyện tặng cho: Sau khi tài sản đã được phân chia xong, cha hoặc mẹ (hoặc cả hai) có quyền lập hợp đồng tặng cho tài sản riêng của mình cho con cái. Đây là sự tự nguyện và không bắt buộc.
• Tài sản riêng của con: Theo Điều 75 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, con cái có quyền có tài sản riêng từ nguồn thừa kế, tặng cho riêng hoặc thu nhập hợp pháp khác. Khối tài sản này hoàn toàn không bị ảnh hưởng bởi việc ly hôn của cha mẹ.
• Thừa kế: Trong trường hợp cha hoặc mẹ qua đời sau khi ly hôn, con cái vẫn là hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng di sản theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Ngoài ra, cần lưu ý hướng dẫn tại Thông tư liên tịch 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP về việc xác định công sức đóng góp của các thành viên trong gia đình nếu vợ chồng sống chung với đại gia đình. Nếu con cái có công sức đóng góp vào khối tài sản chung của gia đình, họ có quyền yêu cầu trích chia phần tài sản tương ứng với công sức đó trước khi chia tài sản của vợ chồng.

Lời khuyên pháp lý: Ly hôn là điều không ai mong muốn, nhưng khi nó xảy ra, các bậc phụ huynh nên đặt quyền lợi của con cái lên hàng đầu. Việc thỏa thuận văn minh về tài sản và nghĩa vụ cấp dưỡng không chỉ giúp thủ tục nhanh chóng mà còn giảm bớt tổn thương tâm lý cho những đứa trẻ.