Trong xã hội hiện đại, việc các cặp đôi lựa chọn "sống thử" hoặc chung sống như vợ chồng mà chưa tiến hành đăng ký kết hôn tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền không còn là chuyện hiếm gặp. Tuy nhiên, những rắc rối pháp lý thường nảy sinh khi đứa trẻ chào đời, đặc biệt là câu hỏi: Liệu con có được mang họ cha khi bố mẹ chưa đăng ký kết hôn?

Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên quy định của pháp luật hiện hành (tính đến tháng 12/2022) để giải đáp thắc mắc của anh Lê Đăng N. và nhiều độc giả khác.

1. Trẻ em sinh ra ngoài giá thú có được khai sinh không?

Trước hết, cần khẳng định rằng mọi trẻ em sinh ra đều có quyền được khai sinh, bất kể tình trạng hôn nhân của cha mẹ. Theo quy định tại Điều 30 Bộ luật Dân sự 2015:

"1. Cá nhân từ khi sinh ra có quyền được khai sinh."

Như vậy, việc cha mẹ chưa đăng ký kết hôn không phải là rào cản ngăn cản việc đăng ký khai sinh cho con. Cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm thực hiện việc khai sinh để đảm bảo quyền lợi về nhân thân cho trẻ.

2. Con có được mang họ cha khi bố mẹ chưa là vợ chồng hợp pháp?

Theo nguyên tắc thông thường tại Điều 26 Bộ luật Dân sự 2015, họ của cá nhân được xác định là họ của cha đẻ hoặc họ của mẹ đẻ theo thỏa thuận của cha mẹ. Tuy nhiên, nếu cha mẹ chưa đăng ký kết hôn, về mặt pháp lý, mối quan hệ cha - con chưa được mặc nhiên thừa nhận.

Tại Điều 15 Nghị định 123/2015/NĐ-CP quy định về đăng ký khai sinh cho trẻ chưa xác định được cha, mẹ:

• Nếu không xác định được cha thì họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của con được xác định theo họ, dân tộc, quê quán, quốc tịch của mẹ; phần ghi về cha trong Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh để trống.

Tuy nhiên, con VẪN CÓ THỂ mang họ cha nếu thực hiện thủ tục nhận cha cho con kết hợp với đăng ký khai sinh.

3. Thủ tục để con mang họ cha khi chưa kết hôn

Để đứa trẻ được mang họ cha ngay từ khi làm Giấy khai sinh, người cha cần thực hiện thủ tục nhận con theo quy định tại Điều 25 Luật Hộ tịch 2014. Khi đó, Ủy ban nhân dân cấp xã sẽ kết hợp giải quyết việc nhận con và đăng ký khai sinh.

Hồ sơ cần chuẩn bị bao gồm:

• Tờ khai đăng ký khai sinh và Tờ khai đăng ký nhận cha, mẹ, con (theo mẫu).
• Giấy chứng sinh do cơ sở y tế cấp.
• Chứng cứ chứng minh quan hệ cha con: Kết quả giám định ADN hoặc các văn bản, đồ vật, thư từ, phim ảnh... chứng minh quan hệ huyết thống (theo hướng dẫn tại Thông tư 04/2020/TT-BTP).

Khi thực hiện đồng thời hai thủ tục này, phần thông tin về người cha sẽ được ghi đầy đủ vào Giấy khai sinh và họ của con sẽ được đặt theo họ cha dựa trên sự thỏa thuận của hai bên.

4. Những hệ lụy khi sống chung mà không đăng ký kết hôn

Dù pháp luật tạo điều kiện cho trẻ em được mang họ cha, nhưng việc chung sống không kết hôn vẫn mang lại nhiều rủi ro pháp lý cho các cặp đôi:

• Về tài sản: Không được áp dụng chế độ tài sản chung vợ chồng theo Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Tài sản hình thành trong thời gian sống chung được giải quyết theo thỏa thuận dân sự, rất khó phân chia nếu có tranh chấp.
• Về thừa kế: Nếu một bên qua đời mà không có di chúc, bên còn lại không thuộc hàng thừa kế thứ nhất của nhau.
• Về nghĩa vụ cấp dưỡng: Nếu không làm thủ tục nhận cha con, việc yêu cầu thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng khi có mâu thuẫn sẽ trở nên phức tạp và khó khăn hơn về mặt chứng minh.

Lời khuyên pháp lý: Để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho con trẻ và sự ổn định về mặt pháp lý cho cả hai bên, các cặp đôi nên tiến hành đăng ký kết hôn theo quy định của pháp luật trước khi sinh con.

Trên đây là nội dung tư vấn chi tiết về vấn đề con mang họ cha khi bố mẹ chưa kết hôn. Nếu quý khách hàng cần hỗ trợ thực hiện thủ tục hoặc có thắc mắc khác, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được chuyên gia pháp lý giải đáp.